"109 χρόνια από τότε που γεννήθηκε το ρόδο ενός σύντομου Απρίλη"
"Όλη της η ζωή –η ζωή που τόσο αγάπησε– κλεισμένη μέσα σε ένα μήνα. Αυτό το ρόδο της άνοιξης είναι η Μαρία Πολυδούρη. Το σημαντικότερο στοιχείο της προσωπικότητας της Μαρίας Πολυδούρη είναι η προσωπική της στάση και ο αγώνας που έδωσε στην ζωή της. Συνήθως, το όνομά της σκιάζεται από την παρουσία στην ζωή της του Κώστα Καρυωτάκη, παρουσία ιδιαίτερα σημαντική, καταλυτική θα λέγαμε. Όμως αυτή η σκιά την αδικεί, όχι ποιητικά, αλλά ως στάση ζωής." Από το εξαιρετικό αφιέρωμα του newsit.gr
Η Πολυδούρη άφησε δύο πεζά έργα, το Ημερολόγιό της και μία ατιτλοφόρητη νουβέλα με την οποία σαρκάζει ανελέητα το συντηρητισμό και την υποκρισία της εποχής της. Η φυματίωση, τελικά την κατέβαλε και τα ξημερώματα της 29ης Απριλίου 1930 άφησε την τελευταία της πνοή με ενέσεις μορφίνης που της πέρασε ένας φίλος της στην Κλινική Χριστομάνου.
Η ίδια ανήκει στη γενιά του 1920 που καλλιέργησε το αίσθημα του ανικανοποίητου και της παρακμής. Ο έρωτας και ο θάνατος είναι οι δύο άξονες γύρω από τους οποίους περιστρέφεται η ποίησή της. Είναι μεστή από πηγαίο λυρισμό που ξεσπά σε βαθιά θλίψη και κάποτε σε σπαραγμό, με εμφανείς επιδράσεις από τον έρωτα της ζωής της αλλά και τα μανιάτικα μοιρολόγια. Οι συναισθηματικές και συγκινησιακές εξάρσεις της Πολυδούρη καλύπτουν συχνά τις όποιες τεχνικές αδυναμίες και στιχουργικές ευκολίες του έργου της.
Εκτέλεση: Σοφία Βόσσου Δίσκος: "Στην όχθη της καρδιάς μου" 1984
Ποιος ξέρει...
https://www.youtube.com/watch?v=Z6_6DrGGSUw Ποίηση: Μαρίας Πολυδούρη Μελοποίηση: Μίλτος Σελητσανιώτης Εκτέλεση: Ελεωνόρα Ζουγανέλη - Νατάσσα Μποφίλιου Από τον δίσκο: "Δεύτερη Ακρόαση της Μικρής Άρκτου" 2004
Ποιήματά της έχουν μελοποιήσει Έλληνες συνθέτες, κλασικοί, έντεχνοι και ροκ — ανάμεσά τους οι Μενέλαος Παλλάντιος, Κωστής Κριτσωτάκης, Νίκος Μαμαγκάκης, Γιάννης Σπανός, Νότης Μαυρουδής, Γιώργος Αρκομάνης, Δημήτρης Παπαδημητρίου, Μιχάλης Κουμπιός, Στέλιος Μποτωνάκης και το συγκρότημα «Πληνθέτες».
Τον Ιανουάριο του 1927, η αιμόπτυση επανήλθε, ήταν βέβαιο πλέον ότι έπασχε και αυτός από φυματίωση. Φυματικοί ήταν, ο αδελφός του και η μητέρα του. Στις 22 Φεβρουαρίου 1927 εισήλθε στο νοσοκομείο «Σωτηρία», όπου για τα επόμενα τρία χρόνια θα συζεί με πλήθος ασθενών. Στο σανατόριο του «Σωτηρία», θα γνωριστεί με την ποιήτρια Μαρία Πολυδούρη. Αντάλλασσαν ποιήματα και ο ένας στον άλλον, λόγω αγάπης για την ποίηση, θα βρουν παρηγοριά. Στην Καψαλώνα ένιωσε πρώτη φορά τον εαυτό του σαν εντολοδόχο, υπεύθυνο ενός κόσμου. Ο Ρίτσος ξεπέρασε την ασθένεια (πράγμα δύσκολο για την εποχή), μέσα από υλικές και ηθικές δοκιμασίες. Εκείνο το διάστημα ήρθε κοντά και στον Μαρξισμό και την Αριστερά, πράγματα που επηρέασαν βαθύτατα την ποίησή του και τον τρόπο ζωής του. Η αγωνιστική του έφεση και η επαναστατική του φύση τον οδηγούν στην προσχώρηση του κινήματος των «Πρωτοπόρων» και κατόπιν, το 1942, στο ΕΑΜ, ενώ έγινε μέλος και του Κ.Κ.Ε.. Αργότερα αρχίζουν οι εξορίες στη Λήμνο, στη Μακρόνησο και στον Άγιο Ευστράτιο (1948-1950). Κατά τη διάρκεια της Χούντας, εξορίστηκε και πάλι, στη Γυάρο και στη Λέρο.
Η 1η Μαΐου έχει χαρακτηρισθεί σχεδόν παγκόσμια ως ημέρα απεργίας και είναι ταυτισμένη με τους αγώνες των εργαζομενων. Το 1886 έγιναν οι μεγάλες διαδηλώσεις στο Σικάγο με αίτημα τα τρία οχτάρια: 8 ώρες εργασίας, 8 ψυχαγωγία, 8 ύπνο. Στην Ελλάδα, η απεργία των καπνεργατών του 1936στη Θεσσαλονίκη βάφτηκε με αίμα και καταγράφηκε στις εφημερίδες, της άλλης ημέρας, με την χαρακτηριστική φωτογραφία της μάνας που θρηνεί πεσμένη στα γόνατα πάνω από το σκοτωμένο της παιδί (τον Τάσο Τούση). Η φωτογραφία συγκλόνισε και ενέπνευσε τον ποιητή Γιάννη Ρίτσο να γράψει τα τρία πρώτα μέρη του Επιταφίου το: «Μέρα Μαγιού μου μίσεψες/μέρα Μαγιού σε χάνω…».
Αυτά τα κόκκινα σημάδια (απαγγέλει ο ίδιος ο Ρίτσος) https://www.youtube.com/watch?v=LyXPMk437w8
Ποίηση: Γιάννης Ρίτσος Μελοποίηση: Χρήστος Λεοντής
Πρώτη Εκτέλεση: Νίκος Ξυλούρης
Θα σημάνουν οι καμπάνες
https://www.youtube.com/watch?v=qLn0B2jI3nM
Ποίηση: Γιάννης Ρίτσος Μελοποίηση: Μίκης Θεοδωράκης
Πρώτη Εκτέλεση: Γρηγόρης Μπιθικώτσης
Δημοτικά τραγούδια (δημώδη ή εθνικά) ονομάζονται τα έμμετρα κείμενα (αφηγηματικά ή λυρικά) που έχουν συνθεθεί άγνωστοι δημιουργοί και που κατά καιρούς ή και τόπους έχουν συμπληρωθεί ή τροποποιηθεί από τη λαϊκή παράδοση.
Ο κορυφαίος Γερμανός στοχαστής και συγγραφέας Γκαίτε εκτιμούσε ιδιαίτερα το ελληνικό δημοτικό τραγούδι και μάλιστα εμπνεύστηκε από αυτό. O Γκαίτε είχε πει για το δημοτικό τραγούδι ότι το βρίσκει «τόσο λαϊκό,
αλλά και τόσο δραματικό, τόσο επικό και τόσο λυρικό, που αντίστοιχό του
δεν υπάρχει στον κόσμο». Μάλιστα το 1815 μάζεψε στο σπίτι του ανθρώπους
των τεχνών και των γραμμάτων της εποχής για να τους μιλήσει για το
δημοτικό τραγούδι και τους είπε : «Οι εικόνες αυτού του τραγουδιού, του
ελληνικού δημοτικού, είναι εκπληκτικές. Φανταστείτε να βάζει δυο βουνά
να μαλώνουν μεταξύ τους! Φανταστείτε έναν αετό να μιλάει με το κομμένο
κεφάλι του κλέφτη! Φανταστείτε ένας κλέφτης να λέει να του κόψουν το
κεφάλι, για να μην το πάρουν οι Τούρκοι, αλλά και να μην το πουν στην
αρραβωνιαστικιά του! Αλλά σας αφήνω τελευταίο και ένα άλλο τραγούδι, το
οποίο είναι το κορυφαίο», τους είπε και τους διάβασε το μοιρολόι «Ο
Χάρος με τους αποθαμένους»!
Το ελληνικό δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση, αυτήν που αναπτύσσεται από την ανάγκη που έχει κάθε άτομο και γενικότερα κάθε λαός να εκφράσει τα συναισθηματικά του και ψυχικά φορτία, τα ιδανικά του, τους πόνους και τις χαρές του, ακόμα τις εντυπώσεις και τις σκέψεις του μέσα στην ευκολομνημόνευτη ποίηση. Δημοτική ποίηση έχουν αναπτύξει σχεδόν όλοι οι λαοί. Στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο των Βαλκανίων η δημοτική ποίηση είναι ιδιαίτερα έντονη ακριβώς λόγω των πολλών ιστορικών εξελίξεων που συνέβησαν από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα η οποία και συνδέεται με τις όψεις της κοινωνικής δραστηριότητας κάθε εποχής, ή -στην περίπτωση των επικών Κλέφτικων τραγουδιών. Κατόπιν συνδέθηκε στενά με την πρακτική της εθνογένεσης, υπό την επίδραση της ρομαντικης σχολής.
Τα βασικά χαρακτηριστικά του δημοτικού τραγουδιού, με τα οποία και χαρακτηρίζεται ως τέτοιο συνοψίζονται στα ακόλουθα εννιά:
Η ανωνυμία του δημιουργού. Ο δημιουργός και συνθέτης του δημοτικού τραγουδιού παραμένει άγνωστος.
Η απροσδιοριστία του ακριβούς τόπου προέλευσης. Μπορεί να είναι γνωστός ο τόπος αναφοράς, όχι όμως ο ακριβής τόπος σύνθεσης.
Η απροσδιοριστία του ακριβούς χρόνου σύνθεσης. Μπορεί να είναι γνωστός ο χρόνος αναφοράς όχι όμως ο ακριβής χρόνος σύνθεσης.
Η λαϊκή έκφραση ακολουθώντας τοπικά ιδιώματα. Το δημοτικό τραγούδι αποδίδεται πάντα με το χρονικά τοπικό γλωσσικό ιδίωμα.
Ο λαϊκός ψυχισμός, όπως αυτός εκδηλώνεται στη ζωή.
Οι παρατηρούμενες παραλλαγές. Όσες περισσότερες παραλλαγές παρατηρούνται τόσο περισσότερο φέρεται καταξιωμένο.
Η απόδοση σε τραγούδι και όχι ποίημα. Το δημοτικό τραγούδι δεν απαγγέλλεται.
Το ζωντανό ύφος και η ρεαλιστική περιγραφή, και τέλος
Το χαρακτηριστικό μέτρο. Ο ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος (πολιτικός στίχος) κυριαρχεί απόλυτα. Ακολουθούν, με μεγάλη διαφορά, ο ιαμβικός δωδεκασύλλαβος και ο τροχαϊκός στίχος. Η ομοιοκαταληξία σπανίζει, κάποιες φορές είναι συμπτωματική και είναι απαραίτητη μόνο στα λιανοτράγουδα.
Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι το δημοτικό τραγούδι δεν έγινε για απαγγελία. Είναι "τραγούδι" και ο στίχος του είναι αξεχώριστα συνδεδεμένος με τη μουσική αλλά και συχνά με το χορό. Η περισσότερη αποδεκτή διαίρεση των Δημοτικών Τραγουδιών είναι του Στίλπωνα Κυριακίδη που τα χωρίζει σε 1) Κυρίως Άσματα 2) Διηγηματικά Άσματα και 3) Δραματικές Παραστάσεις. Το ελληνικό δημοτικό τραγούδι ανάλογα με το θέμα του διακρίνεται στα ακόλουθα βασικά είδη: Ακριτικό, Κλέφτικο, Ιστορικό,
Θρησκευτικό, Παραλογή, Νανούρισμα, Ταχτάρισμα, Λάχνισμα, Ερωτικό,
Γαμήλιο, Ξενιτιάς, Εορταστικό, Μοιρολόγι, Γνωμικό, Σατιρικό, Βαΐτικο
κ.ά.
ΜΥΡΙΟΒΙΒΛΟΣ: Σελίδα Αφιερωμένη στο δημοτικό τραγούδι
Πιάσε το ΠΡΕΠΕΙ από το ιώτα και γδάρε το ίσαμε το πι
Το «κενό» υπάρχει όσο δεν πέφτεις μέσα του..."
Αναμφίβολα μία από τις κορυφαίες δημιουργίες του, υπήρξε το ποίημα Άξιον Εστί
(1959), έργο με το οποίο ο Ελύτης διεκδίκησε θέση στην εθνική
λογοτεχνία, προσφέροντας ταυτόχρονα μία «συλλογική μυθολογία» και ένα
«εθνικό έργο».
Η λογοτεχνική κριτική υπογράμμισε την αισθητική αξία του, καθώς και την
τεχνική του αρτιότητα. Η γλώσσα του επαινέθηκε για την κλασσική
ακρίβεια της φράσης ενώ η αυστηρή δόμησή του χαρακτηρίστηκε ως άθλος.
Ο Ελύτης έφερε
στην Ελλάδα τις σύγχρονες δυτικές καλλιτεχνικές τάσεις και γνώρισε στο
αναγνωστικό κοινό κυρίως τους νεώτερους ποιητές, με τη μετάφραση
αντιπροσωπευτικών έργων τους ή με άρθρα κατατοπιστικά για την ποίησή
τους. Έγινε το πνευματικό όργανο της γενιάς του ’30 που φιλοξένησε στις
στήλες του όλα τα νεωτεριστικά στοιχεία, κρίνοντας ευνοϊκά και
προβάλλοντας τις δημιουργίες των νέων Ελλήνων ποιητών. Διαμόρφωσε ένα
προσωπικό ποιητικό ιδίωμα και θεωρείται ένας από τους ανανεωτές της
ελληνικής ποίησης.
Επηρεάστηκε από τον υπερρεαλισμό και
δανείστηκε στοιχεία του, τα οποία ωστόσο αναμόρφωσε σύμφωνα με το
προσωπικό του ποιητικό όραμα, άρρηκτα συνδεδεμένο με το λυρικό στοιχείο
και την ελληνική λαϊκή παράδοση. Η αναγγελία της απονομής του βραβείου Νόμπελ από τη Σουηδική Ακαδημία έγινε στις 18 Οκτωβρίου 1979
"για την ποίησή του, η οποία, με φόντο την ελληνική παράδοση, ζωντανεύει με αισθηματοποιημένη δύναμη και πνευματική καθαρότητα βλέμματος τον αγώνα του σύγχρονου ανθρώπου για ελευθερία και δημιουργικότητα".
Της αγάπης αίματα https://www.youtube.com/watch?v=hv8pj10MGi0 Ποίηση: Οδυσσέας Ελύτης Μελοποίηση: Μίκης Θεοδωράκης Πρώτη Εκτέλεση: Γρηγόρης Μπιθικώτσης
"Και η Ποίηση πάντοτε είναι μία όπως ένας είναι ο ουρανός.
Το ζήτημα είναι από πού βλέπει κανείς τον ουρανό.
Εγώ τον έχω δει από καταμεσίς της θάλασσας. "
Όμορφη και παράξενη Πατρίδα
https://www.youtube.com/watch?v=nx0qBVBarnk
Ποίηση: Οδυσσέας Ελύτης Μελοποίηση: Δημήτρης Λάγιος
Εκτέλεση: Παντελής Θαλασσινός
Δίσκος: "Ο ήλιος ο ηλιάτορας", 1982
"Εάν αποσυνθέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα
δεις να σου απομένουν μια ελιά, ένα αμπέλι κι ένα καράβι. Που
σημαίνει: με άλλα τόσα την ξαναφτιάχνεις."
Το 1930 αφορίζεται για το Φως που καίει από
την Ιερά Σύνοδο της Ελλάδας και ο αφορισμός αυτός θα αποτελέσει το
τελικό έναυσμα για την αναθεωρημένη επανέκδοση του έργου, το 1933.
Οι Μοιραίοι
https://www.youtube.com/watch?v=h0C5OYwEL28
Ποίηση: Κώστας Βάρναλης Μελοποίηση: Μίκης Θεοδωράκης 1963
Πρώτη εκτέλεση: Γρηγόρης Μπιθικώτσης & Αντώνης Κλειδωνιάρης
Ο Κώστας Βάρναλης απαγγέλλει το ποίημά του "Οι Μοιραίοι"
