Λουκάς Θάνος

Ο Αθηναίος μουσικοσυνθέτης, στιχουργός χορογράφος - σκηνοθέτης και μεταφραστή Λουκάς Θάνος σπούδασε χορό, θέατρο και μουσική σε τρεις χώρες Ελλάδα, Ιταλία και Η.Π.Α. και επίσης έχει σπουδάσει Κοινωνιολογία, Φιλοσοφία στο Università degli Studi di Roma "La Sapienza". Δίδαξε στην Ανώτερη Σχολή Δραματικής Τέχνης Βεάκη, στο Actors Studio Los Angeles, στην Ανώτερη Σχολή Δραματικής Τέχνης "Ιάκωβος Καμπανέλλης", στο Paper and Plastic Theater Los Angeles, στο Moscow Studio of Plastic Arts, στο Duncan Dance Research Center, στο UCLA, στο Kschessinska Mansion St Petersburg. Έχει πίσω του μια πολύ μεγάλη δισκογραφία τόσο στην Ελλάδα μελοποιώντας κυρίως Έλληνες ποιητές όπως ο Βάρναλης, ο Παλαμάς και Καρυωτάκης όσο και στο εξωτερικό. Έγραψε μουσική για θεατρικά έργα, μουσική για ταινίες, συμφωνικά έργα, έργα μουσικής δωματίου και όπερες. Ακόμη σκηνοθέτησε και χορογράφησε πάρα πολλά έργα και έχει κάνει μετεγγραφή στα νέα ελληνικά και στα αγγλικά έργα της Αρχαίας Κλασικής Γραμματείας: Ορέστεια, Πέρσες, Επτά επί Θήβας, Ικέτιδες του Αισχύλου και Φιλοκτήτης, Τραχίνιαι, Αίας, Ηλέκτρα του Σοφοκλή. Υπήρξε μελετητής της φιλοσοφίας του χορού της Ισιδώρας Ντάνκαν και σύμβουλος της οικογένειας Ντάνκαν στη δεκαετία του ΄90 και καλλιτεχνικός διευθυντής και αναβιωτής του Κέντρου Μελέτης Χορού Ισιδώρας και Ραϋμόνδου Ντάνκαν (1990-1994).

Οι πόνοι της Παναγίας
https://www.youtube.com/watch?v=clTKMJB0hiw

Ποίηση: Κώστας Βάρναλης

Μελοποίηση: Λουκάς Θάνος

Απόδοση: Νίκος Ξυλούρης

Το άγαλμα της Ελευθερίας
https://www.youtube.com/watch?v=6NEin7MapLY

Ποίηση: Κώστας Καρυωτάκης

Μελοποίηση: Λουκάς Θάνος

Απόδοση: Νίκος Ξυλούρης

Κι αν έσβησε σαν ίσκιος
https://www.youtube.com/watch?v=vDbOJssgJjQ
Ποίηση: Κώστας Καρυωτάκης
Μελοποίηση: Λουκάς Θάνος
Απόδοση: Νίκος Ξυλούρης

Άρης Αλεξάνδρου (1922-1978)

Το "Άρης Αλεξάνδρου" αποτέλεσε καλλιτεχνικό ψευδώνυμο του ποιητή της πρώτης Μεταπολεμικής Γενιάς, πεζογράφου και μεταφραστή Αριστοτέλη Βασιλειάδη, ο οποίος γεννήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 1922 στην Αγία Πετρούπολη (Λένινγκραντ) στη πρώην ΕΣΣΔ από Έλληνα πατέρα και μητέρα Ρωσσίδα. O Αλεξάνδρου, που είχε ως μητρική του γλώσσα τη ρωσική, ήρθε με την οικογένειά του στην Ελλάδα το 1928 και, αφού έμεινε δύο χρόνια στη Θεσσαλονίκη, εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Αφού, ολοκλήρωσε τις γυμνασιακές του σπουδές το 1940, έδωσε εξετάσεις και πέρασε στην ΑΣΟΕΕ, σύντομα, όμως, εγκατέλειψε τη σχολή για να ασχοληθεί επαγγελματικά με τη μετάφραση. Ξεκίνησε να δουλεύει ως μεταφραστής στον εκδοτικό οίκο Γκοβόστη^. τότε χρησιμποίησε για πρώτη φορά το ψευδώνυμο Άρης Αλεξάνδρου, με το οποίο τελικά καθιερώθηκε.

Η πρώτη ποιητική συλλογή του, με τίτλο "Ακόμη τούτη η άνοιξη", εκδόθηκε τον Απρίλιο του 1946 σε 300 αντίτυπα και έλαβε ευνοϊκή κριτική από αριστερές εφημερίδες της Αθήνας. Στα ποιήματα εκείνης της εποχής εξέφραζε τον θαυμασμό του για τον ΕΛΑΣ και την ΕΣΣΔ. Ακολούθησε η "Άγονος γραμμή" (1952) και η "Ευθύτης οδών" (1959). Στην ποίηση του Αλεξάνδρου υπάρχει έντονη η πικρία από τη διάψευση των ελπίδων, πικρία που χαρακτηρίζει την πλειοψηφία των ποιητών που έζησαν τον "Ελληνικό Εμφύλιο". Συγχρόνως χαρακτηρίζεται από έντονη ειρωνεία που σε ορισμένα σημεία φτάνει στο σαρκασμό, ως προς όλα τα γνωστά κοινωνικά συστήματα. Ο Αλεξάνδρου ασχολήθηκε επίσης με την μετάφραση έργων κλασικών και νεώτερων Ρώσων συγγραφέων (Ντοστογιέφσκι, Τολστόι, Τσέχωφ, Αχμάτοβα κ.α.) αλλά και έργων Γάλλων, Αμερικανών και Άγγλων συγγραφέων. Ο Αλεξάνδρου είναι όμως περισσότερος γνωστός για το μοναδικό μυθιστόρημα που έγραψε, "Το κιβώτιο" (1975)αποτιμάται ως "ένα πραγματικά σημαντικό έργο". Στο βιβλίο αυτό, όπως και στο σύνολο του έργου του, φαίνεται η απομάκρυνση του συγγραφέα από τον κομματικό δογματισμό και η επιθυμία του για διαφύλαξη της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Έλαβε μέρος στη διαδήλωση του ΕΑΜ στις 3 Δεκεμβρίου 1944 (αρχή των Δεκεμβριανών) και κατόπιν κρυβόταν με την οικογένειά του σε καταφύγια. Αργότερα συνελήφθη αιχμάλωτος από τις βρετανικές δυνάμεις και στάλθηκε στο στρατόπεδο πολιτικών κρατουμένων στην Ελ Ντάμπα της Λιβύης. Συνελήφθη τον Ιούλιο του 1948 και εκτοπίστηκε στο Μούδρο της Λήμνου (1948-49). Μεταφέρθηκε στη Μακρόνησο (1948-49) και στον Άγιο Ευστράτιο (1950-51). Το 1951 αφού έκανε δήλωση μετανοίας έμενε στην Αθήνα. Το 1953 καταδικάστηκε ως ανυπόταχτος στράτευσης, δηλώνοντας στο στρατοδικείο "κομμουνιστής", με αποτέλεσμα τη φυλάκιση του. Τέθηκε σε απομόνωση από τους υπόλοιπους πολιτικούς κρατούμενος, έως τουλάχιστον το 1956 και, τελικά, αποφυλακίστηκε με αναστολή ποινής το 1958. Με την επιβολή της δικτατορίας το 1967 διέφυγε στο Παρίσι. Ο Άρης Αλεξάνδρου πέθανε στο Παρίσσι το 1978. Η σύζυγός του, από το 1958, ήταν η πρώην σύζυγος του Γιάννη Ρίτσου, δημοσιογράφος και ποιήτρια Καίτη Δρόσου (3 Φεβρουαρίου 2016).

Στίχους του μελοποίησαν: ο συνθέτης Μιχάλης Γρηγορίου στο δίσκο "Ανεπίδοτα γράμματα" (1977) και ο Λουκάς Θάνος στο δίσκο "Σάλπισμα" (1980).

Παραλλαγή
https://www.youtube.com/watch?v=dxZ2hFy8HoY

Στίχοι: Άρης Αλεξάνδρου

Μουσική: Μιχάλης Γρηγορίου

Εκτέλεση: Αφροδίτη Μάνου - Σάκης Μπουλάς

Από το δίσκο "Ανεπίδοτα γράμματα", 1977

Τις νύχτες σκάβαμε
https://www.youtube.com/watch?v=JtLES8y6EMo
Στίχοι: Άρης Αλεξάνδρου
Μουσική: Λουκάς Θάνος
Εκτέλεση: Νίκος Ξυλούρης
Από το δίσκο "Σάλπισμα", 1980

 Το 1975 ο ποιητής δήλωνε "Δεν ανήκω σε κανένα κόμμα και σε καμιά πολιτική οργάνωση. Δεν είμαι μέλος καμιάς εκκλησίας. Δεν είμαι οπαδός καμιάς θρησκείας. Έχοντας περάσει από τα ξερονήσια και τις φυλακές, νιώθω πως είμαι συγκρατούμενος όχι μόνο με όσους υποφέρουν στα φασιστικά στρατόπεδα, μα και με όσους βασανίζονται στο Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ. Νιώθω αλληλέγγυος και συνυπεύθυνος με όσους αγωνίστηκαν, αγωνίζονται και θα αγωνιστούν εναντίον όλων των τυράννων, εστεμμένων και τραγιασκοφόρων, εναντίον όλων των δεσποτών, γαλονάδων και ρασοφόρων".

Κωστής Παλαμάς (1859-1943)

13 Ιανουαρίου 1859 - 27 Φεβρουαρίου 1943

Ἡ μεγαλοσύνη τῶν ἐθνῶν δὲ μετριέται μὲ τὸ στρέμμα.
Μὲ τῆς καρδιᾶς τὸ πύρωμα μετριέται καὶ τὸ αἷμα.

Αρχαίο Πνεύμα αθάνατο, αγνέ πατέρα

του ωραίου, του μεγάλου και τ' αληθινού  

Κατέβα, φανερώσου κι άστραψε εδώ πέρα 

στη δόξα της δικής σου γης και τ' ουρανού

Στο δρόμο και στο πάλεμα και στο λιθάρι

Στων ευγενών αγώνων λάμψε την ορμή

Και με το αμάραντο στεφάνωσε κλωνάρι

και σιδερένιο πλάσε και άξιο το κορμί

Κάμποι, βουνά και θάλασσες φέγγουνε μαζί σου

σαν ένας λευκοπόρφυρος μέγας ναός  

Και τρέχει στο ναό εδώ προσκυνητής σου  

Αρχαίο Πνεύμα αθάνατο, κάθε λαός, κάθε λαός  

Αρχαίο Πνεύμα αθάνατο, κάθε λαός

Εποχές και Συγγραφείς: ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ

Η οικογένεια του πατέρα του ήταν οικογένεια λογίων, με αξιόλογη πνευματική δραστηριότητα, και ασχολούμενων με τη θρησκεία. Ο ίδιος υπήρξε ένας από τους πολυγραφότερους Έλληνες λογοτέχνες και πνευματικούς ανθρώπους της εποχής του. Δημοσίευσε συνολικά 40 ποιητικές συλλογές, καθώς και θεατρικά έργα, κριτικά και ιστορικά δοκίμια, συγκριτικές μελέτες και βιβλιοκριτικές. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές, με σημαντική συνεισφορά στην εξέλιξη και ανανέωση της νεοελληνικής ποίησης. Αποτέλεσε κεντρική μορφή της λογοτεχνικής γενιάς του ΄80, πρωτοπόρος, μαζί με το Καμπά και το Δροσίνη, την αποκαλούμενης "Νέας Αθηναϊκής σχολής". Ήταν υποψήφιος για το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας 14 φορές. Το ποιητικό του έργο είναι μεγάλο σε έκταση και σε σημασία και είχε τεράστια απήχηση στην εποχή του. Διαμετρικά αντίθετες πολιτικές και πνευματικές προσωπικότητες, αισθάνθηκαν την ανάγκη να τοποθετηθούν απέναντι στο Δωδεκάλογο του Γύφτου. Ενδεικτικά ο Μίκης Θεοδωράκης έχει πει ότι ο Παλαμάς είχε μεγαλύτερη επιρροή από 10 Πρωθυπουργούς. Πέθανε στις 27 Φεβρουαρίου του 1943 έπειτα από σοβαρή ασθένεια. Η κηδεία του έμεινε ιστορική, μετατράπηκε σε μια μεγαλειώδη διαδήλωση κατά των Γερμανών. Το ενδιαφέρον για το έργο του μειώθηκε στη μεταπολεμική Ελλάδα, όταν επεκράτησαν διαφορετικά αισθητικά ρεύματα ενώ υποχώρησε και το ενδιαφέρον για την ποίηση γενικότερα.

Ο Διγενής κι ο Χάροντας
https://www.youtube.com/watch?v=Zxmdj_IRTKA
Ποίηση: Κωστής Παλαμάς
Μουσική: Λουκάς Θάνος
Εκτέλεση: Γιάννης Χαρούλης

Ο Γκρεμιστής (Κ. Παλαμάς)

https://www.youtube.com/watch?v=PGrLLKxI1mY&spfreload=10

Ποίηση: Κωστής Παλαμάς
Μουσική: Σοφία Λαμπροπούλου 
Φωνή: Χριστίνα Μαξούρη

Τάφος

https://www.youtube.com/watch?v=MEkA8bqE1Fs&spfreload=10

Το τραγούδι αυτό ο Κωστής Παλαμάς το αφιερώνει στο μικρό του γιο Άλκη που πεθαίνει σε ηλικία 4 χρονών. 

 http://melidonismata.blogspot.com/2010/11/4.html

Κώστας Βάρναλης (1884-1974)

Κώστας Βάρναλης (Πύργος Βουλγαρίας 1884 - Αθήνα 1974) ποιητής, πεζογράφος καὶ δοκιμιογράφος μὲ διαλεκτικὴ ὑλιστικὴ ὀπτικὴ τῆς τέχνης.

«Ἢ ποίηση τοῦ Βάρναλη, γράφει ὁ Μενέλαος Λουντέμης, δὲ μύριζε ποτὲ γάλα. Μύριζε ἀπὸ τὴν ἀρχὴ μπαροῦτι· κατέβηκε δηλαδὴ στὸ στίβο χωρὶς πάρα πολλὰ γυμνάσματα καὶ δοκιμὲς καὶ περιπλανήσεις στοὺς λειμῶνες τῶν ἀσφόδελων. Μ᾿ ἄλλα λόγια, χωρὶς αὐτὲς τὶς πεισιθάνατες κραυγὲς ποὺ ἔβγαζαν ὅλοι οἱ λυρικοί του καιροῦ του. Ὄχι. Ἡ Ποίηση τοῦ Βάρναλη ἦταν ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ἀρσενική, λάσια, μιὰ βολίδα ποὔπεσε μὲς στὰ στεκούμενα νερὰ τοῦ μελίπηχτου λυρισμοῦ».

«Ἡ πεῖρα τῆς κοινωνικῆς θεωρίας, γράφει ὁ Μιχαὴλ Περάνθης, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ ἀγωγή, μαζὶ μὲ μία ἐκτάκτως λεπτὴ ἕλξη πρὸς τὸ αἰσθητικὸ καὶ τὸ ὡραῖο, τὸ καλλιτεχνικὸ ὡραῖο, ποὺ ρέει στὸ αἷμα του, διαμόρφωσαν ἕνα προσωπικὸ καὶ φιλοσοφημένο λογοτεχνικὸ χαρακτῆρα, -ποὺ συγκέντρωσε τὶς ἐλπίδες γιὰ τὴν καλλιέργεια καὶ στὸν τόπο μας τῆς ἀριστερῆς τέχνης».

Το 1930 αφορίζεται για το Φως που καίει από την Ιερά Σύνοδο της Ελλάδας και ο αφορισμός αυτός θα αποτελέσει το τελικό έναυσμα για την αναθεωρημένη επανέκδοση του έργου, το 1933.

Οι Μοιραίοι
https://www.youtube.com/watch?v=h0C5OYwEL28
Ποίηση: Κώστας Βάρναλης Μελοποίηση: Μίκης Θεοδωράκης 1963
Πρώτη εκτέλεση: Γρηγόρης Μπιθικώτσης & Αντώνης Κλειδωνιάρης

Ο Κώστας Βάρναλης απαγγέλλει το ποίημά του "Οι Μοιραίοι"

https://www.youtube.com/watch?v=1KPT7q0s6Vw

Η μπαλάντα του κυρ-Μέντιου

https://www.youtube.com/watch?v=HcbVq5JoSdY

Ποίηση: Κώστας Βάρναλης Μελοποίση: Λουκάς Θάνος
Πρώτη Εκτέλεση: Νίκος Ξυλούρης

Άλλες Εκτελέσεις: Νότης Σφακιανάκης

Ο Κώστας Βάρναλης απαγγέλλει το ποιήμα "Η μπαλάντα του κυρ-Μέντιου" https://www.youtube.com/watch?v=5QJdtTQyLs8

http://users.uoa.gr/~nektar/arts/poetry/kwstas_barnalhs_poems.htm
Νεκτάριος ἐλάχιστος® ἐποίει. ©2004.

Νίκος Ξυλούρης (1936-1980)

Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΠΑΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΙΛΟΞΕΝΕΙ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΞΥΛΟΥΡΗ 

"Γεννήθηκα στα Ανώγεια της Κρήτης. Είμαστε έξι αδέλφια, τρία κορίτσια και τρία αγόρια, αλλά ιδιαιτέρα αδυναμία έχω στην αδελφή μου την Ευρυδίκη. Λύρα αρχίνησα να παίζω στα δώδεκα μου χρόνια. Λύρα έπαιζε ο παππούς μου, ο Καραμουζαντώνης, εγώ δεν τον έφτασα, αλλά ήτανε λέει ο καλύτερος λυράρης την εποχή εκείνη στην Κρήτη. Δεν ξέρω αν πήραμε απο ΄κεί. Πάντως δεν τον γνώρισα. Στο επάγγελμα μπήκα στα δεκαπέντε μου χρόνια, θυμάμαι στα Ανώγεια στο χωριό μου στους γάμους που ηρχόταν και πολιτικοί όπως ο Βενιζέλος ήτανε πάντα στο χωριό ο Σοφοκλής ο  μακαρτίτης.  Έχω ένα ξάδελφο το Γιώργη τον Ξυλούρη ή Μάγκα που τον έχουμε ονομάσει και έμαθε λαούτο και πηγαίναμε μαζί  Βέβαια η ζωή μου άλλαξε, τότε ήμουν στο χωριό μου, τώρα είμαι σε πόλις, αλλά στο βάθος η ζωή μου δεν έχει αλλάξει καθόλου, όπως τότε, όπως τότε ήμουν ένα με τους ανθρώπους του χωριού μου έτσι αισθανομαι και τωρα ένα με τους ανθρώπους της πόλης." 

Το 1971 ξεκίνησε τις κοινές του εμφανίσεις με το Γιάννη Μαρκόπουλο στη μπουάτ "Λήδρα" και η φωνή του γίνεται σύμβολο αντίστασης. Συνεργάστηκε στενά, εκείνα τα χρόνια, με τον Θρακιώτη τραγουδοποιό Θανάση Γκαϊφύλλια στις μπουάτ της Πλάκας και σε συναυλίες σε όλη την Ελλάδα. Το καλοκαίρι του 1973 τραγούδησε στο θεατρικό έργο «Το μεγάλο μας τσίρκο» με πρωταγωνιστές τον Κώστα Καζάκο και τη Τζένη Καρέζη στο θέατρο "Αθήναιον".

Ήτανε μια φορά
https://www.youtube.com/watch?v=m8HJ7o5WV0w

Μουσική: Σταύρος Ξαρχάκος                    

Στίχοι: Κώστας Φέρρης
Πρώτη εκτέλεση: Νίκος Ξυλούρης 

"Μύθος της Κρήτης για τα τραγούδια που είπε, για την καθαρή και βροντερή φωνή του, για τον τρόπο που έζησε και για τον τρόπο που πέθανε "

Η μπαλάντα του κυρ Μέντιου
https://www.youtube.com/watch?v=iAS4yKki5R0
Ποίηση: Κώστας Βάρναλης 
Μελοποίηση Λούκας Θάνος

Πρώτη εκτέλεση: Νίκος Ξυλούρης

 

Ο Νίκος στην ακμή της καριέρας του αντιλήφθηκε ότι έχει καρκίνο. Μετά από μεγάλο αγώνα, πολλαπλές εγχειρήσεις και αρκετή ταλαιπωρία έχασε τη μάχη στο Νοσοκομείο Πειραιώς στις 8 Φεβρουαρίου 1980 σε ηλικία μόλις 43 χρονών. Όλη η Κρήτη,ολόκληρη η Ελλάδα θρήνισε τον χαμό του γιατι με τη φωνή και το ήθος του σημάδεψε τα χρόνια της χούντας, την αντίσταση σε αυτήν, αλλά και τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης.

Μαντινάδα για τον Νίκο Ξυλούρη

 Φλεβάρη μήνα εις τσι οχτώ, κι απ'του Θεού το βόλι,
αφήνω πίσω το χωριό, αφήνω και την πόλη.

Αφήνω πίσω μουσικές, και λύρα και λαγούτο,
αφήνω πίσω μου χαρές, κι ούλο τον κόσμο ετούτο.

Κύρη μου χαμογέλασε, μανούλα μου στολίσου,
στην πύλη ήρθα και στέκομαι, όξω του παραδείσου