Μεγάλη Δευτέρα Εσπέρα (Άρχων Πρωτοψάλτης της Εκκλησίας της Κύπρου Θεόδουλος Καλλίνικος) https://youtu.be/B6ck_KamIkc?is=WyBbGxxyCFE8D3Al
Η Β πλευρά του Δίσκου "Μεγάλη Εβδομας" (KRP 1 EMI, άγνωστης ημερομηνίας) επιμέλεια Θεόδουλου Καλλίνικου (πρωτοψάλτη καθεδρικού ναού, διευθυντή της σχολής βυζαντινής μουσικής)
1. Κώδωνες 2. Ομιλητής 3. Ιερευς 4. Τον Νυμφίον, αδελφοί, αγαπήσωμεν 5. Ο Ιούδας τη γνώμη φιλαργυρεί 6. Τω δόγματι τω τυραννικώ 7. Το τάλαντον όσοι προς Θεού εδέξασθε 8. Την ώραν, ψυχή, του τέλους εννοήσασα. (Κοντάκιον) 9. Την Θεοτόκον και Μητέρα του φωτός 10. Η τον αχώρητον Θεόν 11. Εν ταις λαμπρότησι των Αγίων σου 12. Δόξα Πατρί. Του κρύψαντος το τάλαντον 13. Δεύτε, πιστοί, επεργασώμεθα 14. Δόξα Πατρί. Ιδού σοι το τάλαντον 15. Αγαθόν το εξομολογείσθαι
Μία αξιοπρόσεκτη φωνή, μα και εντελώς άγνωστη σήμερα...
Η Κύπρια τραγουδίστρια Αρετή Κασάπη Χαραλαμπίδου εργαζόταν στο κυπριακό κρατικό ραδιόφωνο και έγινε γνωστή κυρίως μέσα από το δίσκο "Ύμνος και θρήνος για την Κύπρο" του Γιάννη Ρίτσου και του συνθέτη Γιώργου Κοτσώνη παραγωγής του 1976. Στο δίκο αυτό πέραν των πέντε ποιημάτων του Ρίτσου και τις αφηγήσεις του, ο δίσκος συμπληρώνεται με τέσσερα ακόμη τραγούδια για την τραγωδία του
νησιού σε στίχους Κύπριων ποιητών και με την επιβλητικότατη και στεντόρια φωνή του Κώστα Καμένου αλλά και τη λυρικότητα φωνη της Αρετής Κασάπη. Τα τραγούδια του δίσκου αυτού και ιδίως τα τέσσερα κυπριακά ποιήματα ανήκουν στο λεγόμενο αντικατοχικό κύκλοτραγουδιών που αναπτύχθηκε μέτα το 1974 και την Τουρκική Εισβολή.
Τον ίδιο χρόνο, η Αρετή Κασάπη τραγουδά και στο εξαιρετικό άλμπουμ του συνθέτη Βασίλη Κουμπή με τίτλο "Ένα φράγκο μάλαμα" και συγκεκριμένα στο τραγούδι "Μεσ΄τη Βροχή". Στο δίσκο αυτό μετέχουν επίσης οι Μιχάλης Βιολάρης και Σάνια Κρυστάλλη. Στους δύο αυτούς δίσκους αναγράφεται σαν Αρετή Χασάπη και όχι Κασάπη αλλά πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο αφού στην Κύπρο τον χασάπη τον λένε κασάπη.
Το 1981 λαμβάνει μέρος στην πρώτη και παρθενική εμφάνιση της Κύπρου στο διαγωνισμό της Eurovision στο Δουβλίνο με το τραγούδι "Μόνικα" ως μέλος του συγκρότημα Island (Μέλη: Αλέξια, Αρετή Κασάπη, Αρίστος Μοσχοβάκης, Ρότζερ Λι και Δώρος Γεωργιάδη).
Συνεργάστηκε ακόμη στο δίσκο του Αρμάνδου Τζιοζεφέν "Από την Κύπρο με αγάπη" ενώ η τελευταία της δισκογραφική προσπάθεια βρίσκεται στον δίσκο του Μιχάλη Χριστοδουλίδη με τίτλο "Στες Άκρες των Ακρών" με ακριτικά τραγούδια της Κύπρου, όπου τραγουδά μαζί με τον σύζυγο της Κώστα Χαραλαμπίδη (1988).
Ύμνος και Θρήνος για την Κύπρο (Ολόκληρο το εργο)
https://www.youtube.com/watch?v=C_abIdvc8GA&t=18s
Σύνθεση: Γιώργος Κοτσώνης
Εκτέλεση: Κώστας Καμένος - Αρετή Χασάπη
Σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου: (Νησί πικρό, Χρυσή λιανότρεμη χορδή, Τούτο το φως,
Πόσοι νεκροί, πόσοι γυμνοί, θλιμμένοι, αποδιωγμένοι, Δώσε τον όρκο) και σε ποίηση των Κυπρίων Κώστα Μόντη (Την Άνοιξη ποιος πρόδωσε), Άνθου Λυκαύγη (Βαράτε του του χαρου, Θαλασσοφιλητη μου γη) και Δώρου Λοΐζου (Το τραγούδι του Λεύτερου)
Στα Βορειοανατολικά του νησιού Κύπρος βρίσκεται η λεπτή χερσόνησος της Καρπασίας, η οποία εκτείνεται σε ένα μήκους περίπου 47 μιλίων και απολήγει στο ακρωτήριο Κλειδιά. Εκεί σήμερα είναι χτισμένο το Μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Αρχαία ονομασία του ακροτηρίου ήταν Βοός ουρά, ή Κλείδες, ή και Δεινάρετον) και ήταν το πιο ανατολικό σημείο της Κύπρου και πλησίον του υπάρχουν μικρές βραχονησίδες όπου σε μια από τις βραχονησίδες αυτές έχει τοποθετηθεί από την περίοδο της Αγλοκρατίας φάρος. Στη χερσόνησο της Καρπασίας υπήρχαν κατά την αρχαιότητα δύο λιμάνια, ο ένας ήταν βόρεια, απέναντι από τη Σαρπηδόνα της Κιλικίας και ο άλλος
από τη νότια αναπτυσσόμενη ακτή. Τα δύο αυτά επίνεια βρίσκονταν κοντά
στην άκρα της χερσονήσου που δημιουργείται μια στενότητα, ισθμός, που
έχει εύρος 3 μόλις στάδια.
Η δε αρχαία μεσογαία πόλη Κάρπασος βρισκόταν επί του ίδιου σημείου όπου σήμερα είναι χτισμένο το Ριζοκάρπασο. Η Κάρπασος αναφέρεται από πολλούς αρχαίους συγγραφείς , όπως ο Στράβων στις πόλεις λιμάνια της Κύπρου, τις διαστάσεις της οποίας όρισε ο Στράβων με εκπληκτική ακρίβεια. Σύμφωνα με την μυθολογία την πόλη αυτή ίδρυσε ο Πυγμαλίων και ο Στέφανος Βυζάντιος αναφέρει ότι λέγεται και Καρπάσεια, Κάρπασος και Καρβασία από τον άνεμο που φυσάη στη περιοχή και λέγεται Καρβάς. Η Καρπασία είναι από τις πρώτες Κυπριακές πόλεις που ασπάστηκαν τον χριστιανισμό και είχε δική της επισκοπή, την Επισκοπή Καρπασίας, με πρώτο επίσκοπο τον Άγιο Φίλων με δεύτερο τον Άγιο Συνέσιο και τρίτο τον Άγιο Θέρισσο (ή Θύρσος). Η πόλη εγκαταλείφθηκε τον 7ο αιώνα εξαιτίας των αραβικών επιδρομών. Η Καρπασίας αποτελεί τμήμα της επαρχίας
Αμμοχώστου περιλαμβάνοντας όλο το βορειοανατολικό τμήμα της Κύπρου. Πριν την τουρκική εισβολή του 1974 ζούσαν στο διαμέρισμα Καρπασίας περίπου 40 χιλιάδες ψυχές σε 39 χωριά. Κύρια προϊόντα της περιοχής είναι
σιτηρά, λάδι, μετάξι, χαρούπια, ρόδια και το γνωστό «κολοκάσιν» που
παράγεται στη Γιαλούσα (Κύπρου) και στα πέριξ αυτής χωριά αλλά και η αλιεία. Οι κάτοικοι των χωριών της Καρπασίας μετά το τέλος της β΄φάσης της τουρκικής εισβολής είχαν αρνηθεί να εγκαταλείψουν τα χωριά τους ένα όμως χρόνο μετά, οι Τούρκοι τους υποχρέωσαν διά της βίας να φύγουν προς τις Ελεύθερες Περιόχες. Όσοι δεν πήραν το δρόμο της προσφυγιά έμειναν εκεί "Ελεύθεροι Πολιορκημένοι" στα σπίτια τους, εγκλωβισμένοι μέσα στην ίδια τους την πατρίδα. Δυστυχώς 42 χρόνια μετά, μερικές μόνο οικογένειες και κυρίως ηλκιωμένοι διαμένουν στο μαρτυρικό Ριζοκάρπασο και στην Αγία Τριάδα Γιαλούσας.
"Ο πρωτοποιητάρης και λαικός ποιητής Χριστόφορος Θ. Παλαίσης γεννήθηκε στο χωριό Αυγόρου της επαρχίας Αμμοχώστου το 1871. Υπήρξε το δεύτερο από τα εφτά παιδιά του Θεοχάρη και
της Παρασκευούς Τσαγγάρη. Ο Χριστόφορος Παλαίσης τελείωσε το Δημοτικό Σχολείο με άριστα. Παρόλη
την αγάπη του για τα γράμματα και την επιθυμία του να σπουδάσει,
εξαιτίας μιας παλιάς του περιπέτειας με ελονοσία αλλά και εξαιτίας της
φτώχειας αναγκάστηκε να ασχοληθεί με την καλλιέργεια της γης
ακολουθώντας το επάγγελμα της οικογένειας. Ο έρωτάς του, με την μετέπειτα σύζυγό του και μητέρα των εφτά παιδιών
του Κατερίνα, στάθηκε η αφορμή στο να εκδώσει το πρώτο του ερωτικό
τραγούδι. Από τότε άρχισε να ασχολείται με την ποίηση και την πώληση
ποιητικών φυλλάδων, από χωριό σε χωριό. Η ποίησή του ήταν συνήθως κοινωνική, με θεματολογία εμπνευσμένη από
γεγονότα της ζωής του τόπου και από έρωτες με ή χωρίς ανταπόκριση.
Έγραψε επίσης ποιήματα θρησκευτικού περιεχομένου, σατιρικά, «μυλλωμένα»
καθώς και τσιαττιστά. Ο μεγάλος αυτός λαϊκός ποιητής απεβίωσε σε ηλικία 76 ετών.
Από την έρευνα του Κωνσταντίνου Γιαγκουλλή στο "Corpus Κυπριακών Διαλεκτικών Poihtik;vn Κειμένων" διασώζονται 1311 ερωτικά τραγούδια του Παλαίση.
Ποιητικές Συλλογές:
α. Συλλογή διαφόρων Κυπριακών ποιημάτων (1913)
β. Συλλογή διαφόρων εκλεκτών εθνικοιστορικών και σατιρικοερωτικών ενεκδότων ποιημάτων και τραγουδιών (1931)
Ο Παυσανίας και ο Όμηρος αναφέρουν σαν ιδρυτή της Πάφου και της
Παλαίπαφου τον Αγαπήνορα, Αρκάδα Βασιλιά της Τεγέας που μετά την
επιστροφή του από τον Τρωικό πόλεμο ίδρυσε την Παλαίπαφο, τα σημερινά
Κούκλια. Ο Απολλόδωρος ο Αθηναίος αναφέρει τον Κινύρα ως ιδρυτή της Πάφου. Ο δε Λουτάτιος, θεωρεί τον Πάφο, γιο του Κινύρα, ως θεμελιωτή της πόλης. Η πόλης κατά την αρχαιότητα ήταν διάσημη κέντρο λατρείας της θεάς Αφροδίτης και σύμφωνα με τον ομηρικό μύθο η θεά της ομορφίας γεννήθηκε σε μια ακτή της Πάφου εξού και Κύπριδα ή Πάφια.
Η Πάφος χωρίζεται σε δύο επίπεδα: Στην Πάφο, γνωστή και ως Κτήμα που
είναι το εμπορικό κέντρο της πόλης και την Κάτω Πάφο πού βρίσκεται
χαμηλότερα και παραλιακά και είναι ο κατ' εξοχήν τουριστικός προορισμός
του νησιού. Η πόλη μπορεί να θεωρηθεί πως γνωρίζει ακμή μετά το 1974, όπου αρκετοί
πρόσφυγες είχαν μετακινηθεί εδώ λόγω της Τούρκικής εισβολής. Όλος ο αρχαιολογικός χώρος της Πάφου βρίσκεται υπό την
προστασία της UNESCO από το 1980 (Το κάστρο, αρχαία θέατρα, ψηφιδωτά, Τάφοι των Βασιλέων, κατακόμβες, εκκλησίες, τοιχογραφίες).
Το 45 μ.Χ. έφθασαν στην Πάφο οι απόστολοι Βαρνάβας, Παύλος και Μάρκος,
κατά τη διάρκεια της πρώτης αποστολικής περιοδείας στην Κύπρο. Παρά το
ότι η παράδοση λέγει ότι στην Πάφο ο απόστολος Παύλος εισέπραξε "σαράντα
παρά μίαν" (δηλαδή 39) μαστιγώσεις, ωστόσο μαρτυρείται, αντίθετα, ότι
εκεί είχε κηρύξει το Χριστιανισμό και ενώπιον αυτού τούτου του Ρωμαίου
κυβερνήτη, του Σεργίου Παύλου, ο οποίος και αποδέχθηκε τη νέα θρησκεία.
Έτσι, η Κύπρος έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο που κυβερνήθηκε από έναν
Χριστιανό.
Η Πάφος έχει εκλεγεί ως η πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης για το 2017.
Η Βρύση των Πεγειώτισσων
https://www.youtube.com/watch?v=tc9WsE1_kpc
Παραδοσιακό. ερωτικό, ιστορικό, Κύπρου
Η Βρύση των Πεγειώτισσων είναι ένα αξιοθέατο που αποτελεί σημείο
αναφοράς της Πέγειας. Η εν λόγω Βρύση κτίστηκε το 1907,
προφανώς στη θέση μιας παλαιότερης, από τον εργολάβο Αχιλλέα
Κωνσταντίνου. Τότε, η λειτουργία της υπήρξε πολυσήμαντη καθώς μέχρι το
1956 ήταν η κύρια πηγή πόσιμου νερού της κοινότητας. Η πηγή ήταν ζείδωρο
νάμα για το χωριό καθώς βασανιζόταν από την ανελέητη ξηρασία. Έτσι
λοιπόν, ο οικισμός δημιουργήθηκε και μεγάλωσε γύρω από τη ζωογόνο Βρύση.
Καθημερινά οι κοπελιές μαζεύονταν στη Βρύση για να προμηθευτούν νερό
αλλά και για να συναντήσουν κρυφά τους αγαπημένους τους. Το γνωστό
άλλωστε τραγούδι "Η Βρύση των Πεγειώτισσων" είναι δημιούργημα ενός μεγάλου
έρωτα, μελοποιήθηκε από τον πρωτοψάλτη Θεόδουλο Καλλίνικο
Η πλέον εμβληματική μορφή και φωνή του Κυπριακού παραδοσιακού δημοτικού τραγουδιού. Ο άρχων πρωτοψάλτης της Εκκλησίας της Κύπρου, Θεόδουλος Καλλίνικος είχε γεννηθεί στις 5 Μαϊου 1904 στο Λευκόνικο. Παρακολούθησε αρχικά μαθήματα Βυζαντινής Μουσικής κοντά στον δάσκαλο του χωριού του, ο οποίος και τον παρότρεινε έντονα να σπουδάσει. Το 1921 συνεχίζει έτσι τις σπουδές του κοντά στον Πρωτοψάλτη της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου, Στυλιανό Χουρμούζιο για 4 χρόνια. Στόχος του δασκάλα του: ήταν να διασώσει και να εμπλουτήσει την λαϊκή παραδοσιακή μουσική του τόπου. Στο Πραστιό Αμμοχώστου χρίζεται Ψάλτης και ιδρύει σχολή Βυζαντινής Μουσικής. Στις περιοδείες του συλλέγει τραγούδια επιτραπέζια, της σούσας, του γάμου, νανουρίσματα, ποιμενικά, μοιρολόγια, κωμικά, ποιητάρικα, την χορευτική παράδοση της Κύπρου και ηχογραφεί τις διάφορες "Κυπριακές Φωνές" και άλλους λαϊκούς θυσαυρούς. Το 1933 πηγαίνει και στην Αθήνα για να πάρει δίπλωμα Βυζαντινής μουσικής. Παράλληλα παρουσιάζει σε δίσκους δέκα παραδοσιακά τραγούδια. Το 1947 ο Μητροπολίτης Πάφου Λεόντιος ως τοποτηρητής του θρόνου της Εκκλησίας, του απονέμει τον τίτλο του "Πρωτοψάλτη της Εκκλησίας της Κύπρου", τίτλον που μόνο ο δάσκαλος του Στ. Χουρμούζιος είχε μεχρι τότε. Το 1951 η πολύχρονη προσπάθεια του για την διάσωση της δημοτικής μουσικής παράδοσης του νησιού μας ολοκληρώνεται με την έκδοση του βιβλίου του "Η Κυπριακή Λαϊκή Μούσα".
Μέχρι το τέλος της ζωής του συνέχισε να ψέλνει και να υμνεί την δόξα Του Κυρίου και Θεού μας.
Πέθανε πλήρης ημερών στις 10 Μαϊου 2004 πέντε
μέρες μετά τη συμπλήρωση των 100 του χρόνων.
Θεόδουλος Καλλίνικος -Λούλα μου Μαριούλα μου
https://www.youtube.com/watch?v=t_ASzoDn4_Y&spfreload=10
Το τραγούδι "Λούλα Μαρούλα Μου" το έχει γράψει ο ίδιος ο Θεόδουλος Καλλίνικος για την αγαπημένη του σύζυγο Μαρία.
Θεόδουλος Καλλίνικος -Παφίτισσα Φωνή
https://www.youtube.com/watch?v=SA8OLAiKBSc
Tραγούδια της Κύπρου: Θεόδουλος Καλλίνικος - Folk Songs of Cyprus: Theodoros Kallinikos
Καθότι πολλοί ντόπιοι και ξένοι δυσκολεύονται να κατανοήσουν τα ακριβή λόγια καθώς και το νοήμα του γνωστού αυτού Κυπριακού τραγουδιού του Θεόδουλου Καλλίνικου, θα προσπαθήσω να δώσω μία απλοϊκή μετάφραση στην Πανελλήνια Δημοτική. Να μην ξεχνούμε όμως, ότι η γλώσσα του τραγουδιού αυτού είναι επίτηδες γραμμένη στα κατσουβέλλικα (κορακίστικα), γι΄αυτό και μετά από κάθε συλλαβή ο δημιουργός του ο Θεόδουλος Καλλίνικος παίρνει το φωνήεν της πρώτης συλλαβή και προσθέτει αναλόγως το βερεβέ/βαραβά/βιριβί/βοροβό/βουρουβού και σαν επωδό το τριαλαλαλα ...
βλπ.. (13:53-15:50) https://www.youtube.com/watch?v=Bq9bI7-TeEc
Πέραν την πρώτης όμως εκείνης εκτέλεσης του Θεόδουλου Καλλίνικου, των οποίων
τις τρεις πρώτες στροφές γνωρίζουμε όλοι, υπάρχουν διάφορες
επανεκτελέσεις και διασκευές όπως της Δόμνας Σαμίου, της Μαρίζας Κώχ,
του Σίκκη, της Βίσση, της Κωνσταντίνας, του Βιολάρη και άλλων γνωστών
Κυπρίων τραγουδιστών. Τέλος ακόμη
και οι παλιοί τουρκοκύπριοι γνωρίζουν το τραγούδι αυτό και το τραγουδούν στην γλώσσα τους "Dillirga"("Τηλλυρκά).
Τα Κορακίστικα ή Κατσουβέλλικα είναι μια ιδιωματική συνθηματική γλώσσα με την παρεμβολή ανάμεσα στις συλλαβές, άλλης συλλαβής συνήθως τσι ή κα αλλά η κάθε ομάδα ατόμων που τη χρησιμοποιεί έχει δικούς της κανόνες Εκείνοι που επινόησαν τα κορακίστικα ήταν εκείνοι οι οποίοι δεν ήθελαν να γίνονταν αντιληπτές οι συνομιλίες τους από τις αστυνομικές αρχές και ιδίως την περίοδο της Τουρκοκρατίας.
Απόδοση την Ν.Ελληνική "Έχει ένα αστέρι και είναι μικρό μεσ΄ τους εφτά πλανήτες, μαυρομμάτα μου. Και με πείραξαν τα λόγια που μου είπες, γαλανομμάτα μου. Και πήγαν και της είπαν της παλαβής πως θεν να πάω πέρα. Και μάγεψεν την θάλασσα και σήκωσεν αέρα. Και όταν της είπα "'Εχε γειά", έμεινε να με βλέπει. Και πέντε μαντήλια έβρεψε και την κάπα που φορούσε."
"Έσιει έναν άστρον τζαι εν μιτσίν
μες στους εφτά πλανήτες, μαυρομμάτα μου
Τζαι επιάσαμε μες στην καρκιάν
τα λόγια που μου είπες, γιαλλουρούδα μου
Τζαι ‘πήαν τζι είπαν της πελλής
πως εν να πάω πέρα, μαυρομμάτα μου
Τζαι εμάγιεψεν τη θάλασσαν
τζαι ‘σήκωσεν αγέραν, γιαλλουρούδα μου
Τζι άνταν της είπουν “έσσιε ‘γειάν”
Εστέκετουν τζαι εθώρεν, μαυρομμάτα μου
[[Πέντε μαντίλια εμούσσιεψεν
τζαι την σαγιάν που εφόρεν, γιαλλουρούδα μου.]]"
http://www.stougiannidis.gr/tylirkiotissa.htm
Η original εκτέλεση της Τηλλυρκώτισσας του Θ. Καλλίνικου
https://www.youtube.com/watch?v=ZDSIeKLTpT0
Ο Θεόδουλος Καλλίνικος είναι ο πρώτος που κυκλοφόρησε σε δίσκους των 78
στροφών παραδοσιακά τραγούδια της Κύπρου. Από το 1924-1948 επισκέφθηκε
ολόκληρη σχεδόν την Κύπρο και κατέγραψε, κάτω από αντίξοες συνθήκες, και
έφερε στην επιφάνεια τα Κυπριακά Δημοτικά Τραγούδια.
Στην αρχική εκτέλεση του Θ. Καλλίνικου υπάρχει διαφορά ως προς το τέλος των δύο τελευταίων στροφών δηλαδή:
"Ανάθεμα τον, που λαλεί
πως εν γλυτζή το μέλι, γιαλλουρούδα μου
γλυκόττερον εν το φιλί
η κορασιά μας θέλει, γιαλλουρούδα μου."
Απόδοση την Ν.Ελληνική
"...Ανάθεμα τον που λέει πως το μέλι είναι γλυκό, γαλανομμάτα μου
γλυκώόερο είναι το φιλί. Η κόρηθέλει..."
Η άλλη Τηλλυρκώτισσα (του Γιώργου Σπανού)
https://www.youtube.com/watch?v=pV7-yREo3Zs
Η "Τηλλυρκώτισσα" είναι καθαρά κυπριακή "φωνή" απο τις πο γνωστές. Ηχογραφήθηκε ξανά τη δεκαετία του ΄60 από την Κεραυνοφών και έγινε μεγάλο σουξέ.
"Να 'μουν το άστρο της αυγής
να ανέβαινα στην αυλή σου, μαυρομάτα μου
να 'δινα μες τ΄ αγκάλια σου
να έπαιρνα το φιλί σου, μαυρομμάτα μου.
Να φέρουν την καλύτερη
με τα γρούσα καλάθκια, μαυρομμάτα μου
αν σ' αρνηστώ αγάπη μου
να γίνω δκυό κομμάθκια", μαυρομμάτα μου"
Απόδοση την Ν.Ελληνική
"Να 'μουνα άστρο της αυγής, να ανέβαινα στην αυλή σου, να έπεφτα στην αγκαλιά σου να έπιανα το φιλί σου και να φέρουν την καλύτερη με τα χρυσά καλάθια αν σ' αρνηθώ αγάπη μου να μοιραστώ σε δύο κομμάτια"
Η Κυπριακή διάλεκτος αρχίζει να παίρνει την πρώτη της μορφή ήδη από τα Μεσσαιωνικά χρόνια και τελειοποιείται κατα τους Βυζαντινούς χρόνους. Τα "Ακριτικά Τραγούδια" με πρώτο και καλύτερο το εκτενές έμμετρο αφηγηματικό "Τραούδιν του Διγενή", οι Κύπριοι χρονογράφοι Λεόντιος Μαχαιράς και Γεώργιος Βουστρώνιος αλλά και οι "156 Ρίμες Αγάπης" ενός άγνωστου Κύπριου ποιητή που το μοναδικό χειρόγραφό του εντοπίστηκε στην Μαρκιανή Βιβλιοθήκη της Βενετίας αποτελούν το σπουδαιότερα μνημεία της
Μεσαιωνικής Κυπριακής Λογοτεχνίας. Άλλα τραγούδια που αναφέονται σε αυτή την περίοδο είναι "Η Αροδαφνούσα", "Του Άη Γιωρκού" και το "Ασιερόμπασμαν".
Η Κυπριακή παραδοσιακή μουσική είναι κομμάτι της Ελληνικής παραδοσιακής μουσικής και ομοιάζει με την νησιώτικη μουσική του Αιγαίου και ειδικά των Δωδεκαννήσων. Υπάρχουν κοινοί χοροί όπως συρτός, καρσιλαμά, σούστα, αντικρυστός, μάντρα κλπ, αλλά στους καρσιλαμάδες υπάρχει η διαφορά ότι στην Κύπρο οι άντρες και οι γυναίκες δεν χορεύουν ποτέ μαζί. Η Κυπριακή παραδοσιακή μουσική που ομοιάζει με την Ελληνική αλλά και την Τουρκική μουσική είναιτροπική,βασισμένησταμουσικάσυστήματατωνβυζαντινώνήχωνκαιτουτουρκικούmakam. Και ελληνοκύπριοι και τουρκοκύπριοι χρησιμοποιούντοβιολίωςκύριοόργανο,που συνοδεύεταιαπότολαγούτογιατους Ε/Κκαιτοούτιγιατους Τ/Κ.Η ταμπουτσιά και το πιθκαύλι χρησιμοποιούνταιεπίσης.
Όσων αφορά αυτήν καθ΄ εαυτήν την θεματολογία των Κυπριακών τραγουδιών αυτή είναι
ευρύτατη καθώς περιέχει ερωτικά, ποιμενικά, θρηνητικά, θρησκευτικά,
σκωπτικά, ιστορικά, επίκαιρα,
νανουρίσματα, μυθικού περιεχομένου, αλλά και μελοποιημένη
ποίηση
σημαντικών Κυπρίων ποιητών αλλά και τα μεγάλα γεγονότα που σημάδεψαν το
νησί μας και τραγουδήθηκαν και τραγουδιούνται ακόμη και σήμερα (όπως ο
ανεπανάληπτος αγώνας της ΕΟΚΑ, η Αγία Τηλλυρία, τα Αντικατοχικά
τραγούδια, του ξεσπιτωμού και της προσφυγιάς του ΄74).
Οι "Φωνές" λέγονται στην Κύπρο οι διάφορες παλιές μελωδίες πάνω στις οποίες τραγουδιούνται διάφορα δίστιχα. Οι φωνές είναι κατάλοιπα των αρχαίων ελληνικών τρόπων, κλιμάκων τους οποίους οι Βυζαντινοί αργότερα μετόνομασαν σε "ήχους" (στην Κύπρο υπερισχύει ο ήχος Α΄ και λιγότερο ο Β΄). Η σχέση λοιπόν της Βυζαντινής Μουσικής και της Παραδοσιακής Μουσικής είναι άμεση. Στον Πόντο οι φωνές ονομάζονταν σκοποί. Η κάθε "φωνή" βασίστηκε πάνω στον τρόπο ομιλίας και εκφοράς του λόγου και πήρε το όνομα της από την περιοχή που πρωτοχρησμοποιήθηκε. Στην αρχαιότητα π.χ. υπήρξε ο Δώριος ή Δωρικός τρόπος, ο Λύδιος, ο Φρύγιος. Έτσι έχουμε και στην Κύπρο τις: Αυκορίτισσα φωνή (ή Νεκαλιστή), Καρπασίτισσα φωνή, Παφίτισσα φωνή (ή Ίσια φωνή), Μεσαρίτισσα φωνή, Ποιητάρικη φωνή, Φωνή Πόλης Χρυσοχούς (ή Καταραμένη φωνή), Κωμήτισσα φωνή και Κυπραία φωνή.
Οι μουσικοί παίζουν τα παραδοσιακά όργανα, όπως βιολί, λαγούτο,
πιθκιαύλιν (φλογέρα) και ταμπουτσιά (κρουστά), συνοδέοντας τα με πολύ
ιδιαίτερους κυπριακούς χορούς η τατσιά και το δρεπάνι.
Παραδοσιακοί
χοροί: Ανδρικοί - Γυναικείοι (Χωριστά) [Ανδ. καρσιλαμάς, συρτός,
μπάλος, ζεϊμπέκκικος, μάντρα και ένας χορός με κάποιο αντικείμενο
δρεπάνι, μαχαίρι, τατσιά] [Γυν. καρσιλαμάς, συρτός]
Παφίτισσα Φωνή - Θεόδουλος Καλλίνικος
https://www.youtube.com/watch?v=SA8OLAiKBSc
Ο Θεόδουλος Καλλίνικος ήταν ο άνθρωπος που πρωτοχρησιμοποίησε και καθιέρωσε τον όρο "Φωνές".
Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΦΩΝΗ ΠΟΥ ΠΕΡΑΣΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ
ΘΕΟΔΟΥΛΟΣ ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΣ (1904-2004)
Το τέρτιν της καρτούλας μου
https://www.youtube.com/watch?v=Z-T_aysIdvI
Με στίχους προσαρμοσμένους από την Κυριακού Πελαγία για την Κύπρο που ακόμα περιμένει
Μουσικό Σχήμα Μεσόγειος (Μιχάλης Χατζήμιχαηλ)
Αρχικοί στίχοι είναι του Χριστόφορου Παλαίση
ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΠΕΛΑΓΙΑ
Η ΜΑΣΤΟΡΙΣΣΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ
Τέλος τα "τσιαττιστά", αυτάκάθεαυτά,αποτελούν ένα από τα πιο ζωντανά κομμάτια της Κυπριακής λαϊκής ποιητικής δημιουργίας αφού πρόκειται για αυτοσχέδια ποιητικά δημιουργήματα στιγμιαίας έμπνευσης, ως επί το πλείστον διαγωνιστικού χαρακτήρα. Το ρ. τσιαττίζω ή τσιαττώ προέρχεται από το τουρκικό çatmak και σημαίνει επιτίθεμαι, διαγωνίζομαι, ανταγωνίζομαι. Αυτός που τσιαττίζει μεταφορικά, συνταιριάζει στίχους με ενιαίο νόημα και περιεχόμενο σε έμμετρο 15σύλλαβο. Μεγάλο κοινωνικό γεγονός αποτελούσε πάντοτε "η γιορτή του Κατακλυσμού". Εκτός από τα τσιαττιστά του παλιωμάτου, υπάρχουν κι άλλα είδη, υποκατηγορίες θα μπορούσαμε να τις πούμε, όπως τα ερωτικά, κοινωνικά, βουκολικά, ακόμη και πολιτικά. Τα αυτοσχέδια αυτά ποιητικά δημιουργήματα αποκαλούνται και τραγούδια γιατί οι ποιητάρηδες τα λένε τραγουδιστά με τη συνοδεία μουσικής (βιολί και λαούτο). Αγαπημένος μου, ο Φώτης Ακαθιώτης με τα "μυλλομένα του". Μύλλα στην κυπριακή διάλεκτο είναι το λίπος, και μυλλωμένος, στην κυριολεξία, σημαίνει «αρτύσιμος». Ο όρος έχει μεταφορική σημασία, και σημαίνει τα αθυρόστομα, τα πονηρά, τα σκαμπρόζικα στιχουργήματα.
Ντοκιμαντέρ για τα Κυπριακά τσιαττιστά στην εκπομπή Η Κύπρος κοντά σας του ΡΙΚ1
https://www.youtube.com/watch?v=-YahKFeWDLo
Τσιαττίσματα του Παλιώματος
https://www.youtube.com/watch?v=vl8sUJxSz_o
Μεγάλο γλέντη στην ταβέρνα του Γιάννη στην Λεμεσό. Τραγουδούν Αρτέμης Κκαϊλης και Φώτης Ακαθιώτης. Στο βιολί Δημήτρης Ποταμός Παραδοσιακός Βιολάρης από τα δώδεκα του χρόνια.
Στην Κύπρο διενεργήθηκαν όχι ένα αλλά τρία Ενωτικά δημοψηφίσματα. Το πρώτο έγινε στις 25 Μαρτίου 1921 και διενεργήθηκε με αφομή τα 100 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση. Το δεύτερο έγινε και πάλι στις 25 Μαρτίου 1930 και διενεργήθηκε με αφορμή τα 100 χρόνια από την ελληνική ανεξαρτησία. Στα πρώτα δύο αυτά δημοψηφίσματα υπέγραψαν μόνο οι μουχτάρηδες, οι αζάδες, οι δασκάλοι και οι ιερείς.
Στο τρίτο όμως δημοψήφισμα του Ιανουρίου του 1950 συμμετείχε ολόκληρος ο λαός μαζικά. Ο ελληνικός πληθυσμός της νήσου -εκτός από μίαν ασήμαντη μειονότητα δημοσίων υπαλλήλων, στους οποίους η αποικιακή κυβέρνηση επέβαλε να απόσχουν- ψήφισε υπέρ της Ενώσεως με ποσοστό 95,7%. Συνολικά 215.108 δικαιούμενοι ψήφου Έλληνες Κύπριοι διετράνωσαν με εθνική έξαρση αλλά και πολιτική ωριμότητα τον ενωτικό τους πόθο,κατατέθοντας την ψυχή τους στις δέλτους αυτές, αξιώνοντας περίτρανα "ΕΛΛΑΔΑ ΘΕΛΟΜΕΝ ΚΙ ΑΣ ΤΡΩΓΩΜΕΝ ΠΕΤΡΕΣ" "ΈΝΩΣΗ ΚΑΙ ΜΟΝΟ ΕΝΩΣΗ". Το δημοψήφισμαδιενεργήθηκε σε δύο συνεχόμενες Κυριακές, στις 15 και 22 Ιανουαρίου, κάτω από τους θόλους των εκκλησιών και μέσα σε ατμόσφαιρα ιερής μυσταγωγίας. Οι δέλτοι συγκολλήθηκαν και τοποθετήθηκαν σε 4 μεγάλους τόμους και με καράβια πήραν τον δρόμο τους για Ελλάδα, Αγγλία και ΟΗΕ. Μία αξίωση των κατοίκων του νησιού που την υπέγραψαν στη συνέχεια και με το αίμα τους κατά τον επικό αγώνα του 1955-1959, απαντώντας και πάλι στο κυνικό «ουδέποτε» του υφυπουργού Αποικιών Χόπκινσον, μ' ένα αντρίκειο ελληνικό «Τώρα».
«Αγαπητέ μου φίλε. Πήρα το γράμμα σου το γραμμένο με την θέρμη της καρδιάς σου σε στιγμές έξαλλου ενθουσιασμού, στιγμές ή καλύτερα μέρες που τις έζησα κι εγώ με την ίδια θέρμη, με το ίδιο πύρωμα της καρδιάς.Την Λευτεριά μας, το ιδανικό των ιδανικών μας, την υπόγραψα κι εγώ, όχι μόνο σε χαρτί, μα φορώντας την τιμημένη στολή του Έλληνα φαντάρου και θα την υπογράψω οποιαδήποτε στιγμή το ζητήσει η Κύπρος μας και με το αίμα μου, όπως και κάθε Κύπριος. Δεν είναι θαύμα η εξύψωσις των ταπεινών, των χωρίς ιδανικά ανθρώπων, σε αγωνιστάς. Αυτός είναι ο Έλληνας.»Από την επιστολή του Γρηγόρη Αυξεντίου προς τον Σ. Έλληνα για το Ενωτικό Δημοψήφισματο από το βιβλίο "Κυπριακή Θύελλα" του Σπ. Παπαγεωργίου σελ. 185.
Ήταν η εποχή που ο Κυπριακός Ελληνισμός γνώριζε τι έχασε, τι έχει, τι του πρέπει και το κυριότερο γνώριζε πώς να το αποκτήσει, αντλώντας δύναμη και θερμουργό πνοή από τη βαθιά εθνική και θρησκευτική του συνείδηση. Ήταν η εποχή των οραματισμών και του πυρώματος της καρδιάς, των ιδανικών και του αταλάντευτου προσανατολισμού προς την Ελλάδα.
Η Κύπρος μας που στέναζε τόσους αιώνες σκλάβα (Ύμνος της Κύπρου)
https://www.youtube.com/watch?v=ig6TLLaLcGA
Στίχοι: Ιωάννης Περδίος
Μουσική: Θεόδουλος Καλλίνικος
"Το 1950, όταν διηνεργείτο το Ενωτικό Δημοψήφισμα της Κύπρου ο Θεόδουλος Καλλίνικος τονώνει το ηθικό των Κυπρίων με την μουσική. Ακριβώς τότε ο δάσκαλος θα μετεγράψει σε νότες Βυζαντινής Μουσικής τον Ύμνο της Κύπρου το γνωστό "Η Κύπρος μαςπου στενάζε τόσους αιώνες σκλάβα" του Ιωάννη Περδίου και το διδάσκει στους μαθητές του σωστά. Έτσι την ημέρα που διεξαγώταν το δημοψήφισμα το τραγουδούσαμε ασταμάτητα εις το προαύλιο της εκκλησίας του Αγίου Ιωάννη αξιώνοντας την Ένωση της Κύπρου με την Μητέρα Ελλάδα."
Η Κύπρος μας που στέναζε τόσους αιώνες σκλάβα
Και μάτωναν τα χέρια της τόσα δεσμά βαριά
Απ΄την ψυχή της έχυσε την όμορφή της λάβα
Κι άνοιξε δρόμο φωτεινό
Να ιδεί τη λευτεριά (τρις)
Σε κάθε πόλη και χωριό τη φλόγα της απλώνει
σκλαβιάς να λειώσουν σίδερα και να ξεσκλαβωθεί
και στους ανέμους που φυσούν η φλόγα της φουντώνει
και φλέγεται στης μάνας της
τους κόρφους να ριχτεί (τρις)
Ας έλθουν όσοι λέγανε την Κύπρο μας τσιγγάνα
και στην πλαστογραφούσανε χωρίς καμμιά ντροπή
Να ιδούν κι αυτοί πώς φλέγεται για την γλυκιά της μάνα
