Έλληνες της Μικράς Ασίας

Έλληνες Μικρασιάτες

Οι Μικρασιάτες είναι πληθυσμιακή ομάδα Ελλήνων που προέρχεται από τη Μικρά Ασία με μακραίωνη ιστορία και μεγάλη συνεισφορά στις επιστήμες, τον πολιτισμό, την παιδεία και την ιστορική εξέλιξη του Ελληνισμού από τα αρχαία χρόνια και το Βυζάντιο μέχρι και σήμερα.

Έλληνες μικρασιατικής καταγωγής

Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος Καλαφάτης

Νικόλαος Τσουρουκτσόγλου -δημοσιογράφος

Γεώργιος Κλημάνογλου -δημογέροντας

Γιώργος Σεφέρης - ποιητής

Αδαμάντιος Κοραής -φιλόλογος και διαφωτιστής

Ηλίας Βενέζης - Λογοτέχνης

Άλεκ Ισηγόνης - Σχεδιαστής αυτοκινήτων

Στρατής Δούκα - Συγγραφέας, κριτικός τέχνης και ζωγράφος

Κοσμάς Πολίτης - Πεζογράφος

Διδώ Σωτηρίου - Δημοσιογράφος και συγγραφέας με συμμετοχή στην Εθνική Αντίσταση

Απόστολος Μαγγανάρης -Δημοσιογράφος και λοοτέχνης 

Φώτης Κόντογλου - Ζωγράφος, αγιογράφος και συγγραφέας.

Νέλλη Σουγιουλτζόγλου - διεθνούς φήμης φωτογράφος

Ιωάννης Σισμάνογλου - Επιχειρηματίας και ευεργέτης

Φώτης Αγγουλές - Ποιητής και δημοσιογράφος

Αντρέας Ζέππος - Ψαράς

Μπασίλ Ζαχάρωφ -Επιχειρηματίας, έμπορος όπλων και ευεργέτης

Αριστοτέλης Ωνάσης -Εφοπλιστής, επιχειρηματίας και ευεργέτης

Πρόδρομος Μποδοσάκης - επιχειρηματίας και ευεργέτης

Παύλος Καλλιγάς - Νομικός, ιστορικός, λογοτέχνης και πολιτικός

Κυβέλη - Ηθοποιός 

Μήτσος Μυρατ - Ηθοποιός

Γιάννης Φέρμης - Ηθοποιός

Ολυμπία Δουκάκη -Ελληνοαμερικανίδα βραβευμένη ηθοποιός

Λεωνίδας Παρασκευόπουλος - Αντιστράτηγος και γερουσιαστής με δράση από τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 μέχρι τη Μικρασιατική Εκστρατεία

Κωνσταντίνος Καζάνας - Δημοδιδάσκαλος και αντιστασιακός.

Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος - Πολιτικός στοχαστής, αντιστασιακός, πανεπιστημιακός δάσκαλος, μέλος της Ακαδημίας Αθηνών καιΥυπ. Παιδείας

Δημήτρης Γληνός - εκπαιδευτικός, συγγραφέας και πολιτικός, από τους πρωτεργάτες της γλωσσικής και εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης

Σταύρος Τσουρουκτσόγλου -Ιατρός

Μανώλης Καλομοίρης - Μουσικοσυνθέτης και μουσικοπαιδαγωγός

Εμμανουήλ Φαρλέκας - Μουσικοδιδάσκαλος και συγγραφέας 

Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου - Στιχουργός

Μιχάλης Σουγιούλ - Συνθέτης 

Ζόζεφ Κορίνθιος - Συνθέτης και τραγουδιστής

Σπύρος Περιστέρης - Συνθέτης

Γιάννης Δραγάτσης, Ογδοντάκης -Συνθέτης

Παναγιώτης Τούντας - Ρεμπέτης τραγουδιστής και συνθέτης

Στράτος Παγιουμτζής - Ρεμπέτης τραγουδιστής και συνθέτης

Απόστολος Χατζηχρήστος - Ρεμπέτης τραγουδιστής και συνθέτης

Ανέστης Δελιάς - Ρεμπέτης τραγουδιστής

Ρίτα Αμπατζή - Ρεμπέτισσα τραγουδίστρια

Ιωάννης Συκουτρής-Φιλόλογος

Πάνος Βαλσαμάκης - Εικαστικός

Έλλη Παππά - Δημοσιογράφος

Δύο παλικάρια απ' τ' Αϊβαλί

https://youtu.be/W32mQv3Lgc4?si=WChUVRlqjx80bfqS

Στίχοι: Πυθαγόρα 

Μουσική: Απόστολος Καλδάρας

Εκτέλεση: Χάρις Αλεξίου 

Σε περίμενα να 'ρθείς 

https://youtu.be/wGfuaAmol1o?si=Q0LoAtTFcxWTluTS

Ελλ. στίχοι: Γιώργος Μανισαλής

Εκτέλεση: Νίκος Ξανθόπουλος 

Απότη ταινία "Η οδύσσεια ενός ξεριζωμένου" 

Yesarî Asım Arsoy -Βekledim de gelmedin

https://youtu.be/I9RGZFvDv50?si=N63j1RwKNSDdWQOa

Τουρκικοί στίχοι: Nihavend

Mουσική: Yesarî Asım Arsoy

14 Σεπτεμβρίου: Ημέρα γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης

Το 1998 η Βουλή των Ελλήνων ψήφισε ομόφωνα την ανακήρυξη της 14ης Σεπτεμβρίου ως «ημέρα εθνικής μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης από το Τουρκικό Κράτος». 

Α΄ Φάση: 1913-1914 [Επιχειρήσεις μαζικών εκτοπισμών] 

Η έναρξη γενικευμένων διωγμών ξεκίνησε κατά τα τέλη του 1913, με το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων, ενώ αρχικός στόχος ήταν οι ελληνικοί πληθυσμοί της Ανατολικής Θράκης. Με την καθοδήγηση όμως Γερμανών συμβούλων της Οθωμανικής Αυτοκρατορία, από τον Μαϊού του 1914, οι διώξεις επεκτάθηκαν επίσης και στη δυτική Μικρά Ασία. Ο συνολικός αριθμός των εκτοπισμένων από τη δυτική Μικρά Ασία (πριν εισέλθει η Οθωμανική Αυτοκρατορία στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο), σύμφωνα με στατιστική του Οικουμενικού Πατριαρχείου ήταν 153.890 Έλληνες, σε αυτή τη φάση των διωγμών. 

Β΄ Φάση: 1914-1918 [Νέα μέτρα εξόντωσης των μειονοτήτων] 

Η είσοδος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στον πόλεμο σήμανε και την έναρξη νέων κυμάτων διωγμών. Αρχικά εφαρμόστηκαν σειρά από οικονομικά μέτρα, για την ικανοποίηση των αναγκών του πολέμου και στη συνέχεια οι Οθωμανικές Αρχές προχώρησαν στη μαζική στρατολόγηση, όλων των υπηκόων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από 20 έως 45 ετών, ενώ όσοι ήταν πάνω από 45 ετών, υποχρεώθηκαν να εργαστούν στα περιβόητα "Τάγματα Εργασίας". Με το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, υπογράφεται στις 30 Οκτωβρίου 1918 και μια προσωρινή παύση των διωγμών των μειονοτήτων εκ μέρους των Τούρκων. 

Σύμφωνα με την έκθεση Ελλήνων βουλευτών της τουρκικής βουλής που υποβλήθηκε το 1918, τα θύματα των διωγμών συνολικά, νεκροί και εκτοπισμένοι υπολογίζονται σε 750.000. Πάντως, σε σχέση με τη Γενοκτονία των Αρμενίων, για την εξόντωση των ελληνικών πληθυσμών, προτιμήθηκαν λύσεις που θα οδηγούσαν στον αργό αλλά σταδιακό αφανισμό προκειμένου να αποφευχθεί, όσο το δυνατόν, η διεθνής κατακραυγή από το νέο κύμα ωμοτήτων. 

Γ' Φάση: 1921-1923

Η αποτυχημένη εκστρατεία στην Μικρά Ασία και η αποχώρηση του ελληνικού στρατού από εκεί θα δώσει την καλύτερη ευκαιρία και συνάνα το κατάλληλο άλλοθι στους Τούρκους για να δώσουν την χαριστική βολή στο χριστιανικό στοιχείο της περιοχής. 

Κι σαράντους κι μαράντους
https://youtu.be/5sbcAXAN7_8?si=5J9Be7O1WlveJlzU
Παραδοσιακό Θρακιώτικο

 

Οι Καραμανλήδες, η γλώσσα και το τραγούδι τους

Καραμανλήδες αποκαλούνται οι τουρκόφωνοι Έλληνες Μικρασιάτες Ορθόδοξοι Χριστιανοί που κατοικούσαν στη Μικρά Ασία, συγκεκριμένα στην Καραμανία (στην περιοχή της αρχαίας Κιλικίας) και την Καππαδοκία που λόγω των εξισλαμισμών που σημειώνονταν ως τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα στη Μικρά Ασία, μεγάλο μέρος των Ελλήνων λησμόνησαν τη μητρική τους γλώσσα και χρησιμοποιούσαν την Τουρκική. Αριθμός όμως Ελλήνων που βρισκόταν σε περιοχές μακριά από τα παράλια και από μεγάλα αστικά κέντρα αφομοιώθηκαν μεν γλωσσικά από τον κατακτητή, κατάφεραν όμως να διατηρήσουν τη συνείδηση της θρησκευτικής και φυλετικής τους αυτοτέλειας. Υπάρχουν δύο θεωρίες σχετικά με την προέλευση των Καραμανλήδων. Η πρώτη δέχεται ότι προέρχονταν από Έλληνες Χριστιανούς της Μικράς Ασίας οι οποίοι τουρκοφώνησαν ενώ η δεύτερη τους θεωρεί εκχριστιανισμένους Τούρκους ή μίξη αυτών με Έλληνες. Πάντως μεταξύ των κατοίκων της Ανατολίας, οι Καραμανλήδες φημίζονταν για το εμπορικό πνεύμα και την επιχειρηματικότητά τους, αφού η απομόνωση της κεντρικής Ανατολίας τους ωθούσε σε εποχική ή και μόνιμη μετανάστευση σε εμπορικά κέντρα κατά μήκος του σιδηροδρόμου, όπως το Ικόνιο και η Νίγδη, ή ακόμη η Άγκυρα, η Καισάρεια, η Τραπεζούντα, τα Άδανα και η Μερσίνα, εγκαταλείποντας προαιώνιες εστίες της Ορθοδοξίας όπως η Σύλλη και το Σελίμε ενώ σημαντική κοινότητα Καραμανλήδων υπήρχε και στην Κωνσταντινούπολη. 

Οι Καραμανλήδες όπως λέχθηκε και προηγουμένως μιλούσαν τοπική διάλεκτο της τουρκικής αλλά στα κείμενά τους, έγραφαν την τουρκική γλώσσα με χαρακτήρες του ελληνικού αλφαβήτου τα γνωστά "Καραμανλήδικα" αντί των ςραβικών χαρακτήρων. Τα παλαιότερα καραμανλήδικα κείμενα ήταν κυρίως θρησκευτικού περιεχομένου ενώ από το τέλος του 18ου αι. τυπώνονται και κείμενα ιστορικά, γεωγραφικά, διδακτικά κ.ά. Πρώτη επίσημη εμφάνιση της γραφής αυτής σημειώνεται το 1718 και είχε τόση απήχηση που διατηρήθηκε επί δύο ολόκληρους αιώνες, με το τελευταίο να εκδίδεται το 1929, ενώ στα καραμανλήδικα γράφτηκε ένα από τα πρώτα μυθιστορήματα σε τουρκική γλώσσα, το 1871-72, από τον δάσκαλο και δημοσιογράφο Ευαγγελινό Μισαηλίδη, ο οποίος το 1851 άρχισε να εκδίδει στην Κωνσταντινούπολη την εφ. Αναντολού, σε καραμανλήδικη γραφή.

Το χρονικό αλλά και ουσιαστικό τέλος των Καραμανλήδων και της γλώσσας συμπίπτει απόλυτα με την Συμφωνία της Λωζάνης και την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών.

Καραμανλήδικο τραγούδι

Κατίνα Φαρασοπούλου

Η Κατίνα Φαρασοπούλου γεννήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 1933 στο Ιάσιο Ροδόπης. Η καταγωή της είναι από το χωριό Αγιρνάς (Άγιοι Ανάργυροι) της Καισάρειας, στην ιστορική περιοχή της Καππαδοκίας. Ο πατέρας της Γαβριήλ Φαρασόπουλος, ήταν ιερέας και είχε φοιτήσει στην ιερατική σχολή των Φλαβιανών της Ιεράς Μονής του Τιμίου Προδρόμου στην Καισάρεια και το 1923 υποχρεωμένος να παρουσιαστεί στο τουρκικό στρατό φεύγει κρυφά με τη γυναίκα του Ευσεβία στην Ελλάδα και φτάνει σαν πρόσφυγας στο χωριό Ασκητές Ροδόπης. Η Κατίνα Φαρασοπούλου - Μισαηλίδου είναι τραγουδίστρια παραδοσιακών τραγουδιών τόσο Ελληνικών όσο και τούρκικων και είναι πολύ γνωστή και από την ερμηνεία του παραδοσιακού τραγουδιού ο Κόνιαλης, το οποίο ερμηνεύεται στα τουρκιά. 


Κατίνα Φαρασοπούλου - Κόνιαλι- Παραδοσιακό της Καππαδοκίας
https://www.youtube.com/watch?v=VdxwXl9wkA0

Παραδοσιακό τραγούδι των Τουρκόφωνων προσφύγων της Καππαδοκίας, που το έφεραν μαζί τους από την πατρίδα τους. Κόνιαλι (Κόνιαλης) στα τούρκικα είναι η ονομασία των κατοίκων του Ικόνιου. Ήταν γνωστό σε ολόκληρη την Μικρά Ασία. Στον ελληνικό κόσμο, συναντιόταν σε διάφορες παραλλαγές, ως "Κόνιαλι" στην Καππαδοκία, τραγουδισμένο στα τούρκικα, ως οργανικός καρσιλαμάς στα παράλια Μ. Ασίας και Πόντου, ως μιμητικός, σατυρικός "Λαΐσιος" χορός στους Μάρηδες Έβρου, ως "Κουτσός ή Αϊντίνκους" στην Νέα Βύσσα Έβρου, ως Ατσίκ Χαβασί των Γκακαβούζηδων στα Χρυσοχώραφα Σερρών, ως το τραγούδι "Η Βράκα" σε Δωδεκάνησα και Κύπρο, ως το "Γιαβρί" στη Λέρο, ως ελληνόφωνη διασκευή από τη Ρόζα Εσκενάζυ τη δεκαετία του '20. Gesi Bağlarıhttps://www.youtube.com/watch?v=CgnsQgNhwIg Παρουσίαση του δίσκου: "Από την Καισάρεια στους Ασκητές" - Τουρκόφωνα τραγούδια των Ρωμιών της Καππαδοκίας, μια έκδοση του Συλλόγου Καππαδόκων και Μικρασιατών Κομοτηνής “Ο Μέγας Βασίλειος”.

Κώστας Καπλάνης (1920-1997)

Ο συνθέτης και στιχουργός Κώστας Καπλάνης υπήρξε ένα από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού. Γεννήθηκε στη Σμύρνη στις 15 Αυγούστου του 1920, όμως λόγω της Μικρασιατικής καταστροφής εγκαταστάθηκαν αρχικά στη Χίο και έπειτα στον Πειραιά. Παιδί πολυμελούς οικογένειας πήγε μόνο στην πρώτη τάξη του σχολείο και έπειτα σταμάτησε για να εργαστεί μανάβης, κουρέας κλπ. Έμαθε μπουζούκι μέσα στο κουρείο και η πρώτη του συνεργασία ήταν μαζί με τον Μπάτη και μετά με τον Χιώτη. Το 1942-43 γράφει ''Το Μινόρε της Αυγής'' (το οποίο κατοχυρώθηκε στο Σπύρο Περιστέρη). Το 1945 παρουσίασε την πρώτη του δουλειά, μαζί με το Μανώλη Χιώτη, τον "Πασατέμπο" για να ακολουθήσουν μεγάλες επιτυχίες όπως "Το μπαγλαμαδάκι", "Φέρε μας κάπελα κρασί", "Ψιλή βροχή", "Ένας Αλήτης πέθανε", "Όμορφη Πειραιώτισσα", "Παραστράτησα για σένα" κ.α. Συνεργάστηκε δισκογραφικά με μεγάλα ονόματα αλλά κυρίως με τον Τάκη Μπίνη. Το 1950 αφού απολύθηκε από το στρατό έφτιαξε δικό του συγκρότημα και το 1954 περιόδευσε στις ΗΠΑ με τη Μαρίκα Νίνου και έπειτα και με άλλους. Η τελευταία του δημόσια εμφάνιση καταγράφηκε το 1993 στο κέντρο "Μετρό" με την Άννα Χρυσάφη, ενώ η τελευταία του σύνθεση ήταν ο δίσκος "Τραγουδοποιείον η Ωραία Ελλάς". Ο σπουδαίος Κώστας Καπλάνης πέθανε στις 2 Μαρτίου 1997 και κηδεύθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου είχε περάσει μεγάλο μέρος της ζωής του.

Κώστας Καπλάνης - Ένας παλιός ρεμπέτης (Αφιέρωμα 1990)

https://www.youtube.com/watch?v=cxJpbBb0NcE

Μινόρε της Αυγής

https://www.youtube.com/watch?v=yTrSU7xtTiQ

Στίχοι: Μίνωας Μάτσας
Μουσική: Σπύρος Περιστέρης (Κώστας Καπλάνης)

Οι αρχικοί στίχοι του Καπλάνη έλεγαν
"Ξύπνα Μαριώ μου κι άκουσε 

κάποιο ταξίμι της Αυγής"

Όμορφη Πειραιώτισσα

https://www.youtube.com/watch?v=rOsUjw9oKXo
Στίχοι: Δημήτρης Γκόγκος, Μπαγιαντέρας
Μουσική: Κώστας Καπλάνης
Εκτέλεση: Τάκης Μπίνης & Σεβάς Χανούμ

Θανάσης Μωραΐτης

Ο τραγουδιστής και συνθέτης Θανάσης Μωραΐτης γεννήθηκε σε ένα χωριό κοντά στη Θήβα. Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, βυζαντινή μουσική με τον Καθηγητή και Πρωτοψάλτη της Μητρόπολης Αθηνών Σπύρο Περιστέρη και έψαλλε κοντά του, από το 1983 έως το 1993, ως μέλος της χορωδίας της Μητρόπολης. Aπό το 1992 συνεργάζεται με το Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο Μέλπως Μερλιέ του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, σε μουσικολογικά θέματα που έχουν σχέση με τη δημοτική και βυζαντινή μουσική. Μαζί με τον Μάρκο Δραγούμη έχει επιμεληθεί την έκδοση CD’s  με αυθεντικές ηχογραφήσεις του 1930 από το αρχειακό υλικό. Από το 1984 έως το 1989 συνεργάστηκε με τον Μίκη Θεοδωράκη, συμμετέχοντας στις συναυλίες του στην Ελλάδα και το εξωτερικό, καθώς και στις δισκογραφικές εργασίες. Το 1989 ηχογράφησε τον πρώτο διπλό δίσκο με ανέκδοτα "Αρβανίτικα τραγούδια" (με τη συνεργασία του Δημήτρη Λέκκα) και το 1999 κυκλοφόρησε το δεύτερο CD με ανέκδοτα αρβανίτικα τραγούδια από την Κάτω Ιταλία και την Ελλάδα με τη συνδρομή των Δημήτρη Λέκκα και Νίκου Γράψα. Ακολούθησε το βιβλίο του "Ανθολογία αρβανίτικων τραγουδιών της Ελλάδας" από το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (2002). Δισκογραφικά συνεργάστηκε και με το Δημήτρη Ατραΐδη αλλά και τη Δόμνα Σαμίου. Το 1997 δημιούργησε το μικρό μουσικό σύνολο "Μπουκουράνα", ένα κουιντέτο κλασικών οργάνων με το οποίο παρουσίασε έργα έντεχνης ελληνικής μουσικής σε όλη την Ελλάδα. Πρώτη δισκογραφική έκδοση τους κυκλοφόρησε τον Απρίλιο του 2001, όπου τραγουδάει έργα του Μάνου Χατζιδάκι με μουσική επεξεργασία του Δημήτρη Λέκκα. Τον Μάρτιο του 2002 κυκλοφόρησε το 2^ο CD με έργα και πάλι του Χατζιδάκι. Το 2002 επιμελήθηκε την παραγωγή του CD "Καταμεσιός στη θάλασσα" –Τραγούδια της Σαμοθράκης στο οποίο συμμετέχει τραγουδώντας ανέκδοτες καταγραφές του Νικολάου Φαρδύ και του Μάρκου Δραγούμη μαζί με τους Χρόνη Αηδονίδη, Δόμνα Σαμίου, Κατερίνα Παπαδοπούλου. Τον Απρίλιο 2003 κυκλοφόρησε το CD "Οίμοι, φως του κόσμου" στο οποίο ψάλλει Ύμνους της Μεγάλης Εβδομάδας μαζί με τον πρωτοψάλτη Σπύρο Παυλάκη και την ηθοποιό Λυδία Κονιόρδου.

   
Ως συνθέτης έχει δημιουργήσει έργα συμφωνικής μουσικής (σε ποίηση Κώστα Καρυωτάκη και Κωνσταντίνου Καβάφη), χορωδιακά, ορχηστρικά, μία Θεία Λειτουργία (Missa Graeca), ένα Requiem, κουαρτέτα εγχόρδων, έργα για παραδοσιακά όργανα, ένα κοντσέρτο για κιθάρα, σουίτες και σκίτσα για σόλο κιθάρα, σκίτσα για Άρπα, νανουρίσματα, τραγούδια κ.ά.

 
Δεν ήσουν σύ που μού λεγες         

https://www.youtube.com/watch?v=kj3OuRz5BWs
Σκοπός καταγραμμένος στη Σμύρνη το 1876-1877 από τον Νικόλαο Φαρδύ.
Τραγουδά ο Θανάσης Μωραΐτης
Από το CD 'Καταμεσιός στη θάλασσα"

Santiago

https://www.youtube.com/watch?v=lvhrPNUuVA0

Ποίηση: Φ. Γκαρθία Λόρκα (μετ. Μιχάλη Μπουρμπούλη)
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης

Εκτέλεση: Θανάσης Μωραΐτης

Οκτάβιος Μερλιέ και Μέλπω Λογοθέτη

Η Μέλπω Μερλιέ υπήρξε σημαντική μουσικολόγος και λαογράφος και ήταν η ιδρύτρια του συλλόγου Μουσικά Αρχεία της Παράδοσης (το οποίο μεταξελίχθηκε στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών – Ίδρυμα Μέλπως και Οκτάβιου Μερλιέ). Στόχος της υπήρξε η καταγραφή και η φωνογράφηση παραδοσιακής μουσικής και μαρτυριών του μικρασιατικού ελληνισμού, αλλά και ερευνητικό κέντρο, το οποίο με την πάροδο του χρόνου ανήγαγε τη μικρασιολογία σε έγκυρο αντικείμενο των ιστορικών σπουδών. Η Μέλπω Λογοθέτη γεννήθηκε στην Ξάνθη το 1889. Μεγάλωσε στην Κωνσταντινούπολη και πατέρας της ήταν ο Έλληνας ιατρός Μιλτιάδης Λογοθέτης. Προσανατολισμένη στη μουσικολογία αλλά και πιανίστρια η ίδια μετέβη στη Σορβόννη όπου παρακολούθησε τα μαθήματα νέων ελληνικών του Hubert Pernot προετοιμάζοντας παράλληλα τη μουσικολογική διατριβή της για το ελληνικό δημοτικό τραγούδι. Εκεί γνώρισε τον μελλοντικό της σύζυγο Οκτάβιο Μερλιέ (Octave Merlier) με τον οποίο παντρεύτηκε το 1923. Το 1925 ήρθαν μαζί στην Ελλάδα για να διαγράψουν μια σημαντική πορεία η Μέλπω ως ερευνήτρια λαογράφος και ο Οκτάβιος ως ιδρυτής και διευθυντής του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών.

Ο Γάλλος φιλόλογος Οκτάβιος - Πιερ Μερλιέ ήταν φιλέλληνας και διανοούμενος. Σπούδασε ελληνική γλώσσα και γραμματολογία στη Σορβόννη. Τραυματίστηκε στις μάχες του Α' Π.Π που κατατάχθηκε σαν εθελοντής. Το 1920 εξελέγη υφηγητής στη Σορβόννη και το 1945 ανακηρύχθηκε διδάκτωρας. Δίδαξε για δύο χρόνια στο Λύκειο της Χάβρης και το 1925 αποσπάστηκε στο Γαλλικό Ινστιτούτο των Αθηνών, του οποίου το 1935 ανέλαβε την διεύθυνση. Με την έκρηξη του Β΄ Π.Π παρέμεινε στην Αθήνα, ως μυστικός εκπρόσωπος του στρατηγού ντε Γκωλ, συνελήφθη όμως το 1941 από συνεργάτες των Γερμανών και στάλθηκε στη Γαλλία και να τεθεί σε κατ'οίκον περιορισμό μέχρι το 1944 από τον Βισύ. Μετά την απελευθέρωση επέστρεψε στην Ελλάδα, όπου και ανέλαβε πάλι την διεύθυνση του Γαλλικού Ινστιτούτου. Το 1956 εκδόθηκε από γνωστούς λογοτέχνες και διανοούμενους της εποχής τρίτομος τόμος προς τιμήν του ζεύγους Μερλιέ. Το 1945 κατόρθωσε να εξασφαλίσει από την γαλλική κυβέρνηση 140 υποτροφίες για σπουδές στη Γαλλία, οι οποίες και δόθηκαν σε νεαρούς διανοούμενους και επιστήμονες, μεταξύ των οποίων οι Κορνήλιος Καστοριάδης, Κώστας Αξελός, Νίκος Σβορώνος κ.α., παρέχοντάς τους παράλληλα διαφυγή από την Ελλάδα που μαστιζόταν τότε από την εμφύλια σύρραξη. Το 1960 αρνήθηκε να παραδώσει στον Γάλλο πρέσβη τα αρχεία του Μικρασιατικού Κέντρου Σπουδών, που στεγαζόταν στο κτίριο του Γαλλικού Ινστιτούτου, θεωρώντας ότι ήταν κτήμα του ελληνικού λαού με αποτέλεσμα τον επόμενο χρόνο να απολυθεί από την θέση του. Μετά την απόλυσή του εργάστηκε ως καθηγητής της νεοελληνικής γλώσσας και φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Aix-en-Provenc, έδρα την οποία διατήρησε μέχρι το 1971. Υπήρξε μελετητής του έργου του Παπαδιαμάντη, του Παλαμά και ιδιαίτερα του Σολωμού. Αρθρογραφούσε σε αθηναϊκά περιοδικά και εφημερίδες καθώς και σε γαλλικά περιοδικά μεταφράζοντας ποιήματα του Παλαμά και γράφοντας περί της δημοτικής γλώσσας.

Η λαογράφος-ερευνήτρια Μέλπω Μερλιέ κατά το καλοκαίρι του 1922, επισκέφθηκε τη Ρούμελη για να συλλέξει δημοτικά τραγούδια και φέρεται ως η πρώτη ελληνίδα που αποτόλμησε επιτόπια έρευνα και πρώτη συστηματική προσπάθεια περισυλλογής του ρουμελιώτικου τραγουδιού. Το 1929, έφτασε στην Ελλάδα ο Υ. Περνό και της πρότεινε συνεργασία, προκειμένου να φωνογραφηθεί η παραδοσιακή ελληνική μουσική. Για τον σκοπό αυτόν δημιουργήθηκε ο αρχικός Σύλλογος Δημοτικών Τραγουδιών και υπογράφτηκε η σχετική σύμβαση με το Πανεπιστήμιο Παρισίων. Το 1930 η Μέλπω Μερλιέ και οι συνεργάτες της φωνογράφησαν 104 τραγούδια του Πόντου, συγκεγκριμένα, 82 από τον ανατολικό Πόντο και 22 από τον δυτικό Πόντο. Επίσης το 1930 φωνογράφησε σε δίσκους ένα μεγάλο τμήμα της βυζαντινής μουσικής, με φωνές όπως αυτή του Μητροπολίτη Σάμου Ειρηναίου Παπαμιχαήλ (1878-1963), του Σίμωνα Καρά (1903-1999) με τη νεοσύστατη τότε χορωδία του και δύο ψαλτών από τα Μέγαρα, του Δημήτρη Παπαποστόλη (1869-1933) και του Δημήτρη Καρώνη (1891-1955). Υπάρχουν ακόμη και δύο ριζίτικα τραγούδια με την φωνή του Ελευθερίου Βενιζέλου, ενώ στο ίδρυμα φυλάσσεται και το αρχείο Παπαδιαμάντη, στο οποίο περιέχονται πολλές φωτογραφίες που τράβηξε ο Οκτάβιος Μερλιέ από τα ταξίδια του στην Σκιάθο.

Ο Οκτάβιος Μερλιέ πέθανε στην Αθήνα στις 24 Ιουλίου 1976, η Μέλπω Μερλιέ πέθανε στις 3 Νοεμβρίου 1979 στην Αθήνα.

Μια μαύρη πέτρα του γυαλού
https://www.youtube.com/watch?v=cByx5_8Rj2A
Πρόκειται για μία από τις ηχογραφήσεις που διενήργησε το 1930 η Μέλπω Μερλιέ. Περιέχεται στο δίσκο “Δημοτικά τραγούδια από την συλλογή Μέλπως Μερλιέ”· η εικόνα στο τέλος είναι από το εξώφυλλο του δίσκου. Ερμηνεύει, κατά την αναγγελία στην αρχή της ηχογράφησης, ο Στέφος Ξεπαστός από τα Βουρλά της Μικράς Ασίας.

Νύφη μου καλορίζισα & Να ζήσ' η νύφη κι ο γαμπρός

https://www.youtube.com/watch?v=uuafAybRYTA

Γαμήλια τραγούδια από την Φώκαια της Μικράς Ασίας. Τραγουδά η Ειρήνη Μπογιατζή. 

Περιοχή: Φώκαια Μικράς Ασίας

Καταγραφή: Μέλπω Μερλιέ, 1930.

Βαγγέλης Παπάζογλου (1896-1943)

Ένας από τους κορυφαίους προπολεμικούς ρεμπέτες υπήρξε και ο Σμυρνιός δημιουργός Βαγγέλης Παπάζογλου. Γεννήθηκε το 1896 στο Ντουρμπαλί, ένα μικρό χωριό λίγο έξω από την Σμύρνη και πήγε μόνο μέχρι την τρίτη δημοτικού ίσα μόνο για να μάθει να γράφει και να διαβάζει. Από παιδάκι ακολουθύσε το πατέρα στις δουλειές του ένω έπαιζε μαντολίνο και αργότερα έμαθε κιθάρα, βιολί και μπάντζο. Νεαρός ακόμη συμμετείχε στην περίφημη Εστουδιαντίνα «Τα Πολιτάκια» ως δεύτερο μαντολίνο (με πρώτο τον Σπύρο Περιστέρη και τον Παναγιώτη Τούντα), ενώ γνωρίστηκε και με άλλους διάσημους μουσικούς όπως ο Ογδοντάκης, ο Δημήτρης Σέμσης κ.α.. Παρότι όμως αυτοδίδακτος, κατόρθωσε με τη βοήθεια του μαέστρου Σπύρου Περιστέρη να μάθει τη μουσική σημειογραφία και έτσι πάρα πολλές παρτιτούρες των τραγουδιών του διασώθηκαν μέχρι σήμερα. Το 1919, κατατάσσεται εθελοντικά στον Ελληνικό Στρατό που αποβιβάστηκε στην Σμύρνη και συμμετέχει στη Μικρασιατική εκστρατεία, αφού κατάφερε προηγουμένος το 1913, να αποφύγει τον τουρκικό στρατό, χρησιμοποιώντας τα έγγραφα ενός πρώτου ξαδέρφου του που είχε πεθάνει πολύ νέος. Με την καταστροφή όμως της Σμύρνης του ΄22 έρχεται ως πρόσφυγας στην Ελλάδα και εγκαθίσταται στην Κοκκινιά. Στον Πειραιά έπιασε κατευθείαν δουλειά ως μουσικός και το πρώτο μαγαζί στο οποίο δούλεψε επίσημα ήταν αυτό του «Θεοφράστου» στις Τζιτζιφιές, το 1923. Εκεί γνώρισε τη τραγουδίστρια Αγγέλα Μαρωνίτη και κόρη του σημαντικού μουσικού δάσκαλου της Σμύρνης Δημήτρη Μαρωνίτη, με την οποία παντρεύτηκαν το 1927. Το 1929 η Αγγέλα τυφλώνεται και στα 1936 αποσύρεται οριστικά από τα πάλκα. Δεν θα αποκτήσουν κάποιο παιδί και έτσι αποφασίζουν και υιοθετούν τον ανηψιό της Αγγέλας, Γιώργη Παπάζογλου. Ο Βαγγέλης Παπάζογλου πρωτοεμφανίζεται στη δισκογραφία το 1933 με τρία τραγούδια του: «Αν ήμουν άντρας», «Αργιλέ μου» και «Ο Νικοκλάκιας» με τραγουδιστή τον Στελλάκι Περπινιάδη. Φωνογράφησε τραγούδια ακόμη με τη Ρίτα Αμπατζή αλλά και τη γυναίκα του. Έχει έντονη παρουσία μέχρι το 1937, οπότε έρχεται σε ρήξη με τη Μεταξική λογοκρισία, αρνούμενος να λογοκριθούν τα τραγούδια του, με αποτέλεσμα την εξαφάνισή του από τη δισκογραφία. Έτσι από το 1937 και μετά, μόνο ένα τραγούδι από τα δεκάδες που είχε, φωνογραφήθηκε στο όνομά του: «Να μη λες το μυστικό σου» με τον Κώστα Ρούκουνα στα τέλη το 1938. Συνεχίζει όμως να παίζει σε κέντρα, γάμους και πανηγύρια ανά την Ελλάδα, αλλά και να γράφει τραγούδια. Πολλά από αυτά τα χάρισε σε άλλους συνθέτες και τραγουδιστές. Τελικά το 1941 όταν οι Γερμανοί πάτησαν στην Αθήνα, παρ' όλο που υπήρχε προσφορά εργασίας, ο Βαγγέλης Παπάζογλου μη θέλοντας να παίζει και να χορεύουνε οι «φχαριστημένοι και οι μαυραγορίτες» όπως είπε χαρακτηριστικά, παράτησε την κιθάρα και το τραγούδι και για να μπορέσουν να ζήσουν, έγινε παλιατζής. Τότε προσβλήθηκε από φυματίωση κι έκανε συχνές αιμοπτύσεις και κατόπιν, η Αγγέλα πούλησε σχεδόν τα πάντα από το σπίτι για να έχουν λίγο φαγητό. Ο Βαγγέλης Παπάζογλου, απεβίωσε τελικά από την φυματίωση στις 27 Ιουνίου 1943. Ο Παπάζογλου είχε και το παρατσούκλι "Αγγούρι ή Αγγούρης". Τα πιο γνωστά του τραγούδια είναι τα "Πέντε χρόνια δικασμένος" και "Καλογριά".

Η κόρη της χήρας (Ανέκδοτο τραγούδι του Βαγγέλη Παπάζογλου)

https://www.youtube.com/watch?v=2Hc96_1Xvmg

"Το 2006 ηχογραφώντας τον δίσκο "16 ρεμπέτικα με κιθάρα", ηχογράφησα και δύο ανέκδοτα τραγούδια του Βαγγέλη Παπάζογλου που βρήκα σε χειρόγραφες παρτιτούρες του. Ήταν τα τραγούδια "η κόρη της χήρας" και ο "Μπατίρης". Δημήτρης Μυστακίδης

Βαρέθηκα τον αργιλέ (Ο Ξέμαγκας)
https://www.youtube.com/watch?v=hjJtwgQXstQ
Στίχοι-Μουσική: Βαγγέλης Παπάζογλου
Εκτέλεση: Ρίτα Αμπατζή

Κώστας Σκαρβέλης (1880-1942)

Ο γνωστός κιθαρίστας, συνθέτης, στιχουργός του ρεμπέτικου ύφος και πρώτος καλλιτεχνικός διευθυντης της Ελληνικής δισκογραφικής εταιρείας Columbia Κώστας Σκαρβέλης, γεννήθηκε το 1880 στην Κωνσταντινούπολη. Λόγω όμως απροσδιόριστων αντιπαλοτήτων, κατά τη διάρκεια της παιδικής του ηλικίας δεν κατάφερε να εισαχθεί σε ελληνικό σχολείο της Πόλης και ως εκ τούτου στερήθηκε των απαραίτητων βασικών δεξιοτήτων της γραφής και της ανάγνωσης. Εντούτοις έριξε από νωρίς το ενδιαφέρον του για τη μουσική και, από την ηλικία των 17 ετών, είχε γίνει πολύ καλός κιθαρίστας. Με την ενηλικίωσή του, εγκατέλειψε τη χώρα, προκειμένου να αποφύγει την στρατολόγηση του στον Οθωμανικό στρατό. Εγκαταστάθηκε αρχικά στην Αλεξάνδρεια στην Αίγυπτο και τελικά στην Αθήνα, μεταξύ του 1915 και 1920. Πριν αρχίζει τη σταδιοδρομία του σαν επαγγελματίας μουσικός, ο Σκαρβέλης εργαζόταν σαν υποδηματοποιός σε μία βιοτεχνία παπουτσιών πολυτέλειας. Την μουσική του σταδιοδρομία, αρχικά ως κιθαρίστας και αργότερα σαν συνθέτης μετά από την ήττα του ελληνικού στρατού στη Μικρά Ασία το 1922 και την εκδίωξη των περισσότερων Ελλήνων από τους Οθωμανούς (και τελικά την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών), ο Σκαρβέλης επανασυνδέθηκε στην Ελλάδα με πολλούς μουσικούς από εκείνες τις περιοχές που έφθασαν ως πρόσφυγες και με τους οποίους μοιραζόταν ένα κοινό μουσικό υπόβαθρο. Ανάμεσα τους οι Αντώνης Διαμαντίδης (Νταλκάς), Κώστας Καρίπης, Σπύρος Περιστέρης, Ρίτα Αμπατζή και Γρηγόρης Ασίκης. Τελικά το 1930 ο ίδιος ανέλαβε τη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή της Columbia και από τη θέση εκείνη επιρρέασε περαιτέρω την εξέλιξη της ελληνικής μουσικής. Ενώ παράλληλα βοηθούσε και στις ενορχηστρώσεις των κομματιών που ηχογραφούνταν αφού πολλές φορές συνόδευε και με την κιθάρα του τις ηχογραφήσεις των περισσότερων συνθετών και τραγουδιστών που έφταναν εκεί. Ο Σκαρβέλης συνέχισε να εργάζεται όμως κανονικά και σαν κιθαρίστας σε νυκτερινά κέντρα κα μεταξύ άλλων εργάστηκε και με τη διάσημη "Τετράδα του Πειραιά" που αποτελούσαν οι Βαμβακάρης, Μπάτης, Παγιουμτζής και Δελιάς. Ο Σκαρβέλης συνέθεσε εκατοντάδες τραγούδια (αλλά έχουν διασωθεί και ηχογραφηθεί περίπου 200 από αυτά), συνεργάστηκε με πολλούς τραγουδιστές στη δισκογραφία κυρίως με τον Γιώργο Κάβουρα, αλλά και με τους Ρίτα Αμπατζή, Κώστα Ρούκουνα, Στελλάκη Περπινιάδη, Μαρίκα Φρατζεσκοπούλου, Κώστα Τσανάκο, Μάρκο Βαμβακάρη, Απόστολο Χατζηχρήστο. Σαν στιχουργός, ο Σκαρβέλης έγραψε συνήθως τραγούδια για την αγάπη. Η πλειοψηφία ανήκει στο υποείδους του χασάπικου, του οποίου ερεύνησε όλες του τις παραλλαγές και η μουσική του υπογραφή θεωρείται σαν η πιο αντιπροσωπευτική της αστικής μουσικής παράδοσης της Κων/Πόλης.

Ο Κώστας Σκαρβέλης πέθανε στις 8 Απριλίου 1942 στην Αθήνα συνεπεία του φοβερού λιμού που οδήγησε εκατοντάδες χιλιάδες Έλλήνες κατά τη διάρκεια της μεγάλης πείνας που προέκυψε από τη τριπλή Κατοχή της Ελλάδας από τις χώρες του Άξονα κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Τράβα ρε μάγκα και αλάνι
https://www.youtube.com/watch?v=eGyZjfPUDNY
Στίχοι-Μουσική: Κώστας Σκαρβέλης
Εκτέλεση: Ρόζα Εσκενάζυ (1934)

  

Θέλω να πίνεις να μεθάς
https://www.youtube.com/watch?v=7Qn36NeOtYw
Στίχοι-Μουσική: Κώστας Σκαρβέλης
Εκτέλεση: Γιώργος Κάβουρα (1940)