Αρχαίες εξεγέρσεις και επαναστάσεις

Αρχαίες εξεγέρσεις και επαναστάσεις

Πρωταγωνιστές

Δρίμακος (μυθικό πρόσωπο, επικεφαλής μιας ομάδας πρώην δούλων.) 

Αριστομένης (Αρχηγός και ήρωας των Μεσσηνίων κατά το Β’ Μεσσηνιακό Πόλεμο 685 π.Χ.  - 668 π.Χ. εναντίο των Σπαρτιατών)

Ονήσιλος (Βασιλιάς της Σαλαμίνας της Κύπρου, που έζησε κατά τα τέλη του 6ου και τις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ.. Επαναστάτησε εναντίον του αδελφού του, φιλόπερσου βασιλιά Γόργου και όταν κατάφερε να τον εκθρονίσει, ηγήθηκε όλων των Κυπρίων (πλην των Αμαθούσιων) σε επανάσταση ενάντια στους Πέρσες (499 π.Χ.) 

Στην εποχή της βασιλείας στη Αρχαία Ρώμη οι πληβείοι αγωνίστηκαν για δύο περίπου αιώνες για να αποκτήσουν πολιτικά δικαιώματα. Η Secessio plebis (αποχώρηση των κοινών θνητών, ή Απόσχιση των Πληβείων) ήταν μια άτυπη άσκηση της εξουσίας από τους πληβείους πολίτες της Ρώμης, παρόμοια με μια γενική απεργία που οδηγείται στα άκρα. Τελικά στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ. κατόρθωσαν να αναδείξουν μια νέα εξουσία, που εκπροσωπούσαν οι Δήμαρχοι. Οι άρχοντες αυτοί που εκλέγονταν για ένα χρόνο είχαν ως κύριο έργο την προστασία των πληβείων από τις αυθαιρεσίες των πατρικίων.

Γ΄ Μεσσηνιακός Πόλεμος (464 π.Χ.), εξέγερση των Μεσσηνίων και των ειλώτων εναντίον των Σπαρτιατών. 

Οι Πόλεμοι των Δουλών ήταν μια σειρά τριών εξεγέρσεων σκλάβων στα τέλη της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας. 
- Πρώτος Πόλεμος των Δουλών (135-132 π.Χ.) ξεκίνησε στη Σικελία, με επικεφαλής τον Εύνο, έναν πρώην σκλάβο που ισχυριζόταν ότι ήταν προφήτης, και τον Κλέωνα από την Κιλικία. 
-Δεύτερος Πόλεμος των Δουλών (104-100 π.Χ.) και πάλι στη Σικελία, με επικεφαλής τον Αθηνίωνα και τον Τρύφωνα. 
-Τρίτος Πόλεμος των Δουλών (73-71 π.Χ.) στην ηπειρωτική Ιταλία, με επικεφαλής τον Σπάρτακο.

Βιρίαθος (Λουζιτανός βοσκός, αρχηγός επαναστάτης εναντίον της ρωμαϊκής κυριαρχίας 147 π. Χ.)

I am Spartacus

https://youtu.be/wcdFka53OYg?si=RbHTtUfFAZkxujcN

Ο Σκλάβος

http://www.youtube.com/watch?v=0MZK1OTWt8Y
Στίχοι: Μελέτης Κυριακού

Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος 

 Εκτέλεση: Γιώργος Νταλάρας - Βασιλική Λαβίνα (Το 1980 ενώνεται και στη ζωή με την τραγουδίστρια και συνεργάτιδά του Βασιλική Λαβίνα. Γεννιέται η κόρη τους Ελένη).
Από το δισκο "Σεργιάνι στο κοσμο" (1979)

Τζένη Μαστοράκη (1949-2024)

Η ποιήτρια και μεταφράστηρια Τζένη Μαστοράκη γεννήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 1949 στην Αθήνα και σπούδασε Βυζαντινή και Μεσαιωνική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα με ένα ποίημά της που περιλήφθηκε στην "Αντι-ανθολογία" του Δημήτρη Ιατρόπουλου, το 1971. Την επόμενη χρονιά τα ποιήματά της κίνησαν το ενδιαφέρον του Γιάννη Ρίτσου και της Νανάς Καλλιανέση, και εκδόθηκε το πρώτο της βιβλίο, "Διόδια". Έχουν εκδοθεί μέχρι σήμερα 4 βιβλία ποίησης ["Διόδια", (1972), "Το σόι", (1978) "Ιστορίες για τα βαθιά", (1983) και "Μ' ένα στεφάνι φως", (1989). Τα ποιήματά της μεταφράστηκαν σε διάφορες γλώσσες και δημοσιεύθηκαν σε ανθολογίες και περιοδικά, ενώ και μερικά έχουν μελοποιηθεί (αν και η ίδια δηλώνει πως το έχει μετανιώσει). Δεινή μεταφράστρια, η Τζένη Μαστοράκη έχει μεταφράσει συγγραφείς όπως οι Τζέι-Ντι Σάλιντζερ, Κάρσον ΜακΚάλερς, Ελίας Κανέττι, Χάινριχ Μπελ, Χάινριχ φον Κλάιστ, Καρλ Μαρξ, Κάρλο Γκολντόνι, Έντγκαρ Άλαν Πόε, Άπτον Σίνκλαιρ, Λιούις Κάρολ, Τζόρτζιο Μανγκανέλλι, Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, Χάρολντ Πίντερ, Σάρα Κέην, Μιγέλ δε Θερβάντες, Χάουαρντ Μπάρκερ, Πωλ Σουήζι, Άγκνες Χέλερ, Χάινριχ Χόφμαν και τα παραμύθια των Αδελφών Γκριμ. Το 1989 τιμήθηκε με το Thornton Niven Wilder Prize του Columbia University (Translation Center) για το σύνολο του μεταφραστικού της έργου και το 1992 με το ειδικό βραβείο του ΙΒΒΥ (International Board on Books for Young People) για τη μετάφραση του παιδικού βιβλίου "Ο ταξιδιώτης της αυγής", του Σι-Ες Λιούις.

Πέθανε στις 30 Ιουλίου 2024.

Ο τόπος έχει αλλάξει
https://www.youtube.com/watch?v=4Cb11eHyT1Y
Ποίηση: Τζένη Μαστοράκη Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος Εκτέλεση: Χρήστος Θηβαίος
Από το cd "Ο Άμλετ της σελήνης"

Διόδια

https://www.youtube.com/watch?v=S39XK3CQL0c

Ποίηση: Τζένη Μαστοράκη Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος Εκτέλεση: Βασιλική Λαβίνα

Δίσκος: Ορίζοντες

 

* Η Τζένη Μαστοράκη και ο Νίκος Μαστοράκης (γενν. 1941) είναι αδέλφια.

Βασιλική Λαβίνα

Ο Γιάννης Μαρκόπουλος το 1980 ενώνεται και στη ζωή με την τραγουδίστρια και συνεργάτιδά του Βασιλική Λαβίνα. "Ελληνίδα τραγουδίστρια με ιδιαίτερο χρώμα στη φωνή της. Γεννήθηκε στην Αθήνα κατάγεται όμως από το Μεσολόγγι. Τα ηχοχρώματα και το εύρος της εκφραστικής φωνής της, της δίνουν την δυνατότητα να ερμηνεύει τόσο τα έντεχνα έργα όσο και παραδοσιακά τραγούδια. Σύντροφος και στη ζωή του, συνεργάζεται σε μόνιμη βάση από το 1979 με τον Γιάννη Μαρκόπουλο συμμετέχοντας σε ηχογραφήσεις των έργων του και στις συναυλίες τις οποίες δίνει ο συνθέτης στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Αλλά και δισκογραφικά με τον Δήμο Μούτση και τον Απόστολο Καλδάρα." Δύο τραγούδια που λέει η ίδια και πραγματικά συγκλονίζουν είναι Ο ΣΚΛΑΒΟΣ και το ΕΧΕ ΓΕΙΑ ΚΑΗΜΕΝΕ ΚΟΣΜΕ (Χορός του Ζαλόγγου). Το πραγματικό της επώνυμο είναι Λαβίδα είναι αδελφή της επίσης τραγουδίστριας Χριστιάνας και εξαδέλφη της Ελένης Βιτάλη. Ο άνθρωπος που επέμενε να αλλάξει το όνομα της από Λαβίδα σε Λαβίνα ήταν ο Μαρκόπουλος.

Παραπονεμένα Λόγια
https://www.youtube.com/watch?v=eW_MgUjbVgY
Στίχοι: Μάνος Ελευθερίου
Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος
Εκτέλεση: Βασιλική Λαβίνα

Τούτο το βράδυ
https://www.youtube.com/watch?v=2e62ta6zSKk
Στίχοι-Μουσική: Δήμος Μούτσης
Πρώτη εκτέλεση: Βασιλική Λαβίνα
Από το δίσκο Μαρτυρίες (1974)

Γιάννης Μαρκόπουλος (1939-2023)

Ο σπουδαίος μουσικοσυνθέτης Γιάννης Μαρκόπουλος γεννήθηκε στις 18 Μαρτίου 1939 στο Ηράκλειο της Κρήτης και πέθανε στις 10 Ιουνίου 2023 στην Αθήνα μετά από σκληρή μάχη με τον καρκίνο. 

Η πρώτη του μεγάλη διάκριση έρχεται το 1963 όταν βραβεύεται για την μουσική του στην ταινία "Μικρές Αφροδίτης" του Νίκου Κούνδουρου, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Ακολουθεί η φυγή του στο Λονδίνο λόγω δικτατορίας αλλά το 1969 επιστρέφει. Με την είσοδο της δεκαετίας του ’70, ο Μαρκόπουλος υλοποιεί το μουσικό του όραμα: καταθέτει μουσικά έργα με ενότητα της αισθητικής και της φιλοσοφικής άποψης του συνθέτη ως προς τις θεμελιακές αρχές τους, με το καθένα όμως από αυτά να είναι διαφορετικό. Ιδρύει ένα νέο και ιδιόμορφο ορχηστικό σχήμα, καθιερώνοντας, με τις συνθέσεις του, την ουσία της μουσικής συμβίωσης και τους συσχετισμούς έκφρασης μεταξύ συμφωνικών και τοπικών οργάνων, μέσω του μελωδικού και ρυθμικού του ορίζοντα, των αρμονικών του δομών και των ηχοχρωμάτων της διάφανης ενορχήστρωσής του. Παράλληλα, προτείνει εμφατικά την «Επιστροφή στις Ρίζες», εννοώντας τον «σχεδιασμό του μέλλοντος, με ενδοσκόπηση, μελέτη και πλησίασμα των άφθαρτων πηγών της ζωντανής τέχνης του κόσμου και επιλεγμένες σύγχρονες πληροφορίες τέχνης». Η πρότασή του αυτή παίρνει τις διαστάσεις ενός κινήματος τέχνης. 

Τα τραγούδια του, όπως οι Οχτροί, τα Λόγια και τα χρόνια, τα Χίλια μύρια κύματα, η Λένγκω (Ελλάδα), ο Γίγαντας, το Ξαστεριά, το Ζαβαρακατρανεμια, το Καφενείον η Ελλάς, το ο τόπος μας είναι κλειστός, τα Παραπονεμένα λόγια, το Μιλώ για τα παιδιά μου και πολλά άλλα, γίνονται σύμβολα και μύθοι. Το ίδιο άλλωστε συμβαίνει με τα μουσικά του έργα Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Ο Στράτης ο Θαλασσινός ανάμεσα στους Αγάπανθους, Ήλιος ο Πρώτος, Χρονικό, Ιθαγένεια, Οροπέδιο, Θητεία και Μετανάστες – σε ποίηση και στίχους Σολωμού, Σεφέρη, Ελύτη, Κ.Χ. Μύρη, Μιχ. Κατσαρού, Ελευθερίου, Σκούρτη, Θεοδωρίδη αλλά και δικούς του.

Ο Σκλάβος

http://www.youtube.com/watch?v=0MZK1OTWt8Y
Στίχοι: Μελέτης Κυριακού  Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος 

Εκτέλεση: Γιώργος Νταλάρας - Βασιλική Λαβίνα (Το 1980 ενώνεται και στη ζωή με την τραγουδίστρια και συνεργάτιδά του Βασιλική Λαβίνα. Γεννιέται η κόρη τους Ελένη).
Από το δισκο "Σεργιάνι στο κοσμο" (1979)

Μαλαματένια λόγια

http://www.youtube.com/watch?v=-s9dofQwRvM

Part of a political concert filmed by the director Nikos Koundouros in 1974 ("Ta tragoudia tis fotias"), just after the end of the dictatorship. Στίχοι: Μάνος Ελευθερίου  Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος
Η πρώτη εκτέλεση (Χαλκιάς - Γαργανουράκης - Τσανακλίδου) είναι από τον κύκλο τραγουδιών των Μαρκόπουλου - Ελευθερίου "Θητεία" που κυκλοφόρησε το 1974

 

Στο τραγούδι τούτο συνδυάζεται περίτεχνα η πολιτική ιστορία με την ποίηση:  

Στο στίχο «Γυρίσανε πολλοί σημαδεμένοι/ απ’ του καιρού την άγρια πληρωμή», ο Ελευθερίου αναφέρεται στους πολιτικούς εξόριστους ή «Και στ’ ανοιχτά του κόσμου τα καμιόνια, θα ξεφορτώνουν στην Καισαριανή» ο στιχουργός φωτογραφίζει τις εκτελέσεις των Γερμανών στη Καισαριανή το 1944.

ΖΑΒΑΡΑΚΑΤΡΑΝΕΜΙΑ

http://www.youtube.com/watch?v=kJtB2KfjPpQ 

  

"Η λέξη έχει θεωρηθεί ότι περιέχει κρυπτογραφημένα μηνύματα και έχει επιχειρηθεί να ερμηνευθεί με διάφορους τρόπους και αναγραμματισμούς. Ωστόσο, πιθανότατα δεν έχει ορισμένη σημασία, καθώς δεν περιλαμβάνεται ανάμεσα στις «χαρτογραφημένες» ελληνικές λέξεις - έχει ωστόσο ισχυρό συμβολισμό.  Γραμμένο από τον Μαρκόπουλο και αποδομένο από τη δωρική φωνή του Ξυλούρη τα δύσκολα χρόνια της επταετίας, το Zαβαρακατρανέμια εκφράζει την αντίθεση - αντίσταση των δημιουργών στη λογοκρισία της χούντας." Πηγή: asprilexi.com 

Σούλι, το κάστρο της Λευτεριάς

Το Σούλι έπεσε στα χέρια του Αλή Πασά στα τέλη του 1803. Η συνθήκη της παράδοσης, που υπογράφηκε στις 12 Δεκεμβρίου του 1803, επέτρεπε στους Σουλιώτες να πάρουν τα όπλα τους και να πάνε όπου ήθελαν. Στις 15 Δεκεμβρίου, άνδρες και γυναικόπαιδα χωρίστηκαν σε τρία σώματα με κατεύθυνση το Ζάλογγο, το Βουλγαρέλι και την Πάργα. Δεν είχαν ξεκινήσει καλά καλά, όταν ο Αλή Πασάς έδωσε διαταγή να τους χτυπήσουν. Η ομάδα που κατευθυνόταν στην Πάργα, κατάφερε να ξεφύγει. Οι Τουρκαλβανοί πρόλαβαν το δεύτερο σώμα στο Ζάλογγο. Οι Σουλιώτες αμύνθηκαν. Ομως, η μάχη ήταν άνιση. Οι άνδρες έκαναν έξοδο και κάμποσοι κατάφεραν να σωθούν. Οι γυναίκες (κατ άλλους 60, κατ άλλους 22) οπισθοχώρησαν στον απόκρημνο βράχο. 16 Δεκεμβρίου 1803, στήσουν χορό και τραγουδώντας γκρεμίσθηκαν με τα παιδιά τους, προτιμώντας σταράτα το θάνατο παρά την σκλαβιά και την ατίμωση. Ο χορός του Ζαλόγγου, αποτελεί ένα ιδιαίτερα εντυπωσιακό και σπανιότατο ιστορικό υπαρκτό γεγονός, που έλαβε χώρα 18 χρόνια πριν την Ελληνική Επανάσταση του 1821, στη κορυφή του Όρους Ζάλογγο ο οποίος και κατέληξε εν χορώ κυριολεκτικά, σε μια ομαδική απελπισμένη  βρεφοκτονία  και  αυτοκτονία ορεσίβιων γυναικών της περιοχής του Σουλίου. Καθόρισε σε μεγάλο βαθμό την γνώμη των Φιλελλήνων στην Ευρώπη κατά την έναρξη της Ελληνικής Επαναστάσεως, εξιδανικεύοντάς το στις συνειδήσεις των Φιλελλήνων με συγκινησιακές φορτίσεις και διαστάσεις θαυμασμού. O «Εθνικός μύθος» κατά την κυρία Μαρία Ρεπούση, ο Χορός του Ζαλόγγου!  Το τρίτο σώμα, με αρχηγό τον Κίτσο Μπότσαρη, κατάφερε να φτάσει Βουλγαρέλι. Εμπειρος πολεμιστής ο Μπότσαρης έκρινε πως το μέρος δεν παρείχε ασφάλεια. Πρότεινε να συνεχίσουν ως τα Αγραφα. Οι πολλοί τον ακολούθησαν. Εφτασαν εκεί κι οχυρώθηκαν σ' ένα μοναστήρι, στις 22 Δεκεμβρίου. Μια άλλη ομάδα, από 78 γυναικόπαιδα, κατέφυγε στη Ρινιάσα, χωριό ανάμεσα στην Αρτα και την Πρέβεζα. Στις 23 Δεκεμβρίου 1803, οι Αλβανοί μπήκαν στο χωριό σφάζοντας όποιον έβρισκαν μπροστά τους. Η Δέσπω Μπότση με καμιά δεκαριά κόρες, ανίψια κι εγγόνια, πρόλαβε και κλείστηκε στον πύργο Κούλα του Δημουλά. Οι Αλβανοί την πολιόρκησαν. Πολέμησε, όσο μπορούσε. Οι εχθροί ήταν πολλοί και οι Αλβανοί την καλούσαν να παραδοθεί. Εκείνη μάζεψε τους συγγενείς της και τους ρώτησε, αν προτιμούν την παράδοση ή τον θάνατο. Διάλεξαν το δεύτερο. Συγκέντρωσε στη μέση του πύργου όση πυρίτιδα της απέμενε. Οταν οι Αλβανοί μπήκαν μέσα, της έβαλε φωτιά. Ανατινάχτηκαν όλοι.

 

Έχε γεια, καημένε κόσμε ( Έχετε γεια βρυσούλες)
https://www.youtube.com/watch?v=M1AUmwU6JBo&spfreload=10
Στίχοι: Σπύρος Περεσιάδης
Μουσική: Ιωάννης Σακελλαρίδης

Εκτέλεση: Βασιλική Λαβίνα
Δίσκος: "Ρίζες" του Γιάννη Μαρκόπουλου

ΖΑΛΟΓΓΟ- Η ΥΠΕΡΤΑΤΗ ΘΥΣΙΑ ΣΤΟ ΒΩΜΟ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ

https://www.youtube.com/watch?v=WHoqMW_4s4M&spfreload=10

Αναφορά Χριστόφορου Περραιβού, στο βιβλίο του Ιστορίας του Σουλίου και της Πάργας, 1815. Ξένοι περιηγητές όπως, ο Ιάκωβος Μπαρτόλντυ, ο Γουλιέλμος Μαρτίνος Ληκ, ο Χόλαντ, ο Φραγκίσκος Πουκεβίλ, ο Κλωντ Φωριέλ και Έλληνες ιστορικοί όπως ο Χριστόφορος Περρραιβός μαρτυρούν το γεγονος. 

«Αι γυναίκες δε κατά την δευτέραν ημέραν βλέπουσαι ταύτην τη κτηνώδη περίστασιν, εσυνάχθησαν έως εξήκοντα, επάνω εις έναν πετρώδη κρημνόν. Εκεί εσυμβουλεύθησαν και απεφάσισαν ότι καλύτερα να ριφθούν κάτω από τον κρημνόν διά να αποθάνουν, πάρεξ να παραδοθούν διά σκλάβες εις χείρας των Τούρκων. Όθεν αρπάξαντες με τας ιδίας των χείρας τα άκακα και τρυφερά βρέφη, τα έρριπτον κάτω εις τον κρημνόν. Έπειτα αι μητέρες πιάνοντας η μία με την άλλη τα χέρια τους άρχισαν και εχόρευαν, χορεύουσαι δε επηδούσαν ευχαρίστως μίαν κατόπιν της άλλης από τον κρημνόν. Μερικαί όμως δεν απέθανον, επειδή έπιπτον επάνω εις τα παιδία των και τους συντρόφους, των οποίων τα σώματα ήταν καρφωμένα πάνω εις τες μυτερές πέτρες του κρημνού»

Της Δέσπως Μπότση

https://www.youtube.com/watch?v=fZDJkcojlAk

Στις 23 Δεκεμβρίου 1803, στον πύργο του Δημουλά στο χωριό Ρηνιάσα (Ριζά) της Πρέβεζας, η Σουλιώτισσα Δέσπω Σέχου-Μπότση με τις κόρες, τις νύφες και τα εγγόνια της, αφού αντιστάθηκαν και πολέμησαν τους Τουρκαλβανούς, που τους κατεδίωκαν, ανατινάχτηκαν για να μην πέσουν στα εχθρικά χέρια και πέρασαν στην ιστορία. 

-Γιώργαινα ρίξε τ' άρματα, δεν είναι εδώ το Σούλι,
εδώ είσαι σκλάβα του πασά, σκλάβα των Αρβανίτων".

-Το Σούλι κι αν προσκύνησε κι αν τούρκεψεν η Κιάφα, 
η Δέσπω αφέντες Λιάπηδες δεν έκαμε, δεν κάνει.

 "Δεύτερο Ζάλογγο"

Μετά την παράδοση του Σουλίου, τον Δεκέμβριο του 1803 οι Σουλιώτες άρχισαν να εγκαταλείπουν το Σούλι κατά ομάδες. Η πιο τυχερη, η ομάδα του Φώτου Τζαβέλα, θα καταφέρει με αρκετές δυσκολίες να φτάσει σώα και αβλαβής στην Πάργα, και από κει στα Ιόνια νησιά. Η δεύτερη ομάδα όμως, αυτή, στο Ζάλογγο θα χτυπηθεί από τα στρατεύματα του Αλή Πασά (που παραβίασε τους όρους της συνθήκης, και άρχισε να κυνηγάει τους Σουλιώτες). Η τρίτη από τις ομάδες που δημιουργήθηκαν, αυτή με αρχηγό τον Νότη Μπότσαρη, αν και κατάφερε να φτάσει με ασφάλεια στο χωριό Βουργαρέλι, —χωριό στο οποίο είχαν αποφασίσει να κατοικήσουν μόνιμα— μόλις έμαθαν την παραβίαση των όρων της συνθήκης από τον Αλή Πασά και τις επιθέσεις των στρατιωτών του στους Σουλιώτες, αποφάσισε να φύγει από το χωριό. 

Η Μάχη στο Σέλτσο (τελευταία επιχείρηση της πολιορκίας του Σέλτσου), έλαβε χώρα , την 23η Απριλίου του 1804, στην περιοχή του χωριού Πηγές Άρτας, στην Ιερά Μονή Σέλτσου, ανάμεσα στους Σουλιώτες και τα στρατεύματα του Αλή Πασά. Από τους 1.400 περίπου Σουλιώτες που είχαν καταφύγει στην Ιερά Μονή στο Σέλτσο διασώθηκαν μόνο 65. Περισσότερα από 250 γυναικόπαιδα για να μην πέσουν στα χεριά των εχθρών έπεσαν στον γκρεμό.

Η εφ. "Η Καθημερινή" αναφέρει ότι "…Η Μάχη του Σέλτσου και η τελευταία θυσία των Σουλιωτών το 1804, είναι ένα δεύτερο Ζάλογγο, τραγικότερο ίσως, σχετικά άγνωστο στο ευρύ κοινό". 

Της Λένως

«Τούρκοι, για μην παιδεύεστε, μην έρχεστε σιμά μου, 

σέρνω φουσέκια στην ποδιά και βόλια στις μπαλάσκες. 

— Κόρη, για ρίξε τ' άρματα, γλίτωσε τη ζωή σου. 

— Τι λέτε, μωρ' παλιότουρκοι και σεις παλιοζαγάρια; 

Εγώ είμαι η Λένω Μπότσαρη, η αδερφή του Γιάννη, 

και ζωντανή δεν πιάνουμαι εις των Τουρκών τα χέρια».

 "Νέο Ζάλογγο"

Το ίδιο σκηνικό επαναλήφθηκε και στα χρόνια της Εθνικής Παλιγγενεσίας. Συγκεκριμένο στην Νάουσα το 1822, κατά την πολιορκία και την καταστροφή της πόλης από τους Τούρκους, αρκετές Ναουσαίες με τα παιδιά και τα μωρά τους, παίρνοντας ίσως δύναμη και από τις Σουλιώτισσες, πήδηξαν όλες μαζί, μία-μία στα αφρισμένα νερά του ποταμού Αράπιτσα, από τον γκρεμό, προτιμώντας τον βέβαιο θάνατο πάρα την την σκλαβιά και την ατίμωση.