Φαλλικές θεότητες και φαλλικές εορτές

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Πρίαπος είναι θεός της γονιμότητας, προστάτης των υποζυγίων και οικόσιτων ζώων, των καρποφόρων φυτών, των κήπων και των ανδρικών γεννητικών οργάνων. Είναι υιός του Διονύσου και της Αφροδίτης. Γλυπτά του Πριάπου με μεγάλα, ιθυφαλλικά γεννητικά όργανα ήταν τοποθετημένα σε κήπους και χωράφια για να εγγυηθούν μια άφθονη σοδειά. Ήταν πολύ πιο δημοφιλής στη ρωμαϊκή μυθολογία απ' όσο στην ελληνική. Συλλογή με, περίπου, 95 ποιήματα και επιγράμματα της ρωμαϊκής εποχής για τον Πρίαπο έχει σωθεί στο βιβλίο Πριάπεια.

Σύμφωνα με τους μύθους, ο Πρίαπος προσπάθησε να βιάσει τη Λωτίδα, με αυτή να μεταμορφώνεται σε δένδρο λωτού, ώστε να γλιτώσει. Στο Fasti του Οβιδίου, ο Πρίαπος επιχειρεί να αποκτήσει τη Λωτίδα, αλλά ένας όνος του Σειληνού που παρέθετε την εορτή, με το "βραχνό ογκάνισμά του" (γκάρισμα) «πρόδωσε» τις προθέσεις του Πριάπου και όλο το συγκεντρωμένο πλήθος γέλασε εις βάρος του.

Τέλος και ο ιατρικός όρος πριαπισμός προέρχεται από το όνομα του Πριάπου.

Αναπαράσταση Μουτούνους Τουτούνους στην Πομπηία. 

Ο αντίστοιχος ρωμαϊκός θεός ήταν ο Mutunus Tutunus (γνωστός και ως Mutinus Titinus)‎‎, στην αρχαία ρωμαϊκή κοινωνία ήταν φαλλική θεότητα του γάμου, εφάμιλλη του Πριάπου στην ελληνική μυθολογία. Ο ναός του βρισκόταν στον Βέλιο λόφο, και θεωρούνταν πως υπήρχε από την ίδρυση της Ρώμης, έως τον 1ο αιώνα π.Χ.. Αντίθετα από τον Πρίαπο, ο οποίος αναπαρίσταται με ανθρώπινη μορφή και τεράστιο φαλλό, ο Μουτούνους φαίνεται πως ενσαρκώνονταν απευθείας στον φαλλό, κατά παρόμοιο τρόπο με το φασίνους ή τον πατέρα του μυθικού 6ου βασιλιά της Ρώμης Σερβίου Τούλιου.

Η ονομασία του φαίνεται πως προκύπτει από τις λαϊκές λατινικές λέξεις για το πέος, mūtō (ή muttō) και mūtōnium. Το Mutto αποτελούσε μερικές φορές το τρίτο μέρος της ονομασίας ενός ανδρός κατά τα ρωμαϊκά πρότυπα ονοματοδοσίας. Ο κωμωδιογράφος του 2ου αιώνα π.Χ., Γάιος Λουκίλιος, θεωρείται πως έγραψε την πρώτη γνωστή αναφορά της λέξης και στις δύο μορφές της ως at laeva lacrimas muttoni absterget amica (Η κοπέλα σκουπίζει τα δάκρυα του Μούττο - το αριστερό του χέρι, δηλαδή) και το παράγωγο mūtōnium. Το mūtōnium ενδεχομένως αντικατέστησε την παλαιότερη μορφή, καθώς εμφανίζεται αργότερα σε επιγραφές στην Πομπηία. Ο λυρικός ποιητής Οράτιος (1ος αιώνας π.Χ.) επίσης προσωποποίησε το πέος του συνομιλώντας μαζί του και αναφερόμενος σε αυτό ως μούττο και συζητώντας περί αιδοίων. Ο όρος mūtūniātus, χρησιμοποιήθηκε ως επίθετο από τον Μαρτιάλη (1ος αιώνας μ.Χ.) για να περιγράψει τον καλοπροικισμένο άντρα. Και τα 2 τμήματα της λέξης έχουν την ίδια ονομασία, καθώς το Tītīnus πιθανώς προέρχεται από το tītus, το οποίο επίσης σήμαινε πέος.

Κατά την προκαταρκτική γαμήλια ιεροτελεστία, οι Ρωμαίες νύφες κατά το έθιμο έπρεπε να τοποθετήσουν τον φαλλό του Μουτούνους στο αιδοίο τους ώστε να προετοιμαστούν για την συνουσία με τον σύζυγο τους, και η πρακτική αυτή μαρτυρείται από τους Εκκλησιαστικούς Πατέρες οι οποίοι θεωρούσαν το έθιμο αυτό ακραίο τρόπο τερματισμού της παρθενίας. Κατά τον χριστιανό Αρνόβιο, οι γυναίκες καβαλούσαν τον απαίσιο φαλλό του Τουτούνους με τα τεράστια ξεδιάντροπα τμήματα του, ωστόσο κατά άλλες πηγές οι νύφες που συμμετείχαν σε αυτό το έθιμο μάθαιναν να μην ντρέπονται την συνουσία και να εγκαταλείπουν την ντροπή τους. Ο γραμματικός του 2ου αιώνα Σέξτος Πομπηίος Φέστος, αποτελεί την μοναδική πηγή της αρχαιότητας ο οποίος αναφέρεται συγκεκριμένα στην θεότητα, και ενδεχομένως η περιγραφή των χριστιανικών πηγών είναι εχθρική προς το έθιμο λόγω του θρησκευτικού ανταγωνισμού της εποχής.

Τα ίχνη του παλαιού ναού του Μουτούνους Τουτούνους στον Βελιανό λόφο δεν έχει σταθεί δυνατό να ανακαλυφθούν. Κατά τον Σέξτο Πομπηίο Φέστο ο οποίος μαρτυρά την ύπαρξη του, ο ναός καταστράφηκε για να δημιουργηθούν ιδιωτικά λουτρά στην θέση του τα οποία ανήκαν στον στρατηγό και γερουσιαστή Γνάιο Δομίτιο Καλβίνο, παρά το γεγονός ότι η τοποθεσία θεωρούνταν ιερή λόγω και της παλαιότητας της.

Φαλληφορία 2019
https://youtu.be/F84vm8oSYck?si=fo5cC6QxWJp610QP

Φαλλική Πομπή (από τους Αχαρνείς του Αριστοφάνη) 
https://youtu.be/STGzy3Cf0qk?si=slDkSs33LvAHW6QI
Σκηνοθεσίας: Βαρνάβας Κυριαζής

Μουσική: Κώστας Κακογιάννης
Στίχοι: Πάμπος Κουζάλης

Τα φαλληφόρια ή φαλλαγώγια, αρχαιότερα αναφερόμενα ως φαλλικά, ήταν εορταστική, τελετουργική πομπή προς τιμήν του θεού Διονύσου με οργιαστικό χαρακτήρα, κατά την οποία «περιήγετο (…) φαλλός ως σύμβολον της παραγωγικής δυνάμεως της φύσεως». Στην Αρχαία Ελλάδα, στο πλαίσιο των εορτασμών που γίνονταν κατά το μήνα Ποσειδεώνα (Μικρά ή Κατ' αγρούς Διονύσια), επ' ευκαιρία της παραγωγής και χρήσης των νέων κρασιών, πραγματοποιούνταν πομπή, στην οποία προηγούνταν ο φαλλός, σύμβολο παραγωγής και γονιμότητας, κατασκευασμένο ομοίωμα από δέρμα και αναρτημένο πάνω σε κοντάρι. Ακολουθούσαν οι «εορταστές», οι οποίοι έβαφαν τα πρόσωπά τους ή φορούσαν προσωπεία και στεφάνια από κισσό. Έπιναν το νέο κρασί της χρονιάς, τραγουδούσαν βωμολοχικά τραγούδια (τα φαλλικά), και χόρευαν κωμικούς χορούς.

 Δείγμα της γιορτής αυτής εντοπίζεται στην κωμωδία Αχαρνής του Αριστοφάνη, όπου παρουσιάζεται ο Φάλης, θεϊκή προσωποποίηση του φαλλού και σύντροφος του Διονύσου. Κατά την πορεία της πομπής άντρες μεταμφιεσμένοι σε φαλλοφόρους Σειληνούς, Σατύρους και Βακχίδες, με θύρσους, δάδες και ξύλινα ραβδιά που κατέληγαν σε δερμάτινους φαλλούς, χόρευαν γύρω από το περιφερόμενο ξόανο του Διονύσου, ενώ προπορεύονταν πάντα το φαλλικό άρμα.