Επιβλητική φυσιογνωμία, ψηλός, ευθυτενής, με χαρακτηριστική ηχηρή φωνή και έναν αέρα αριστοκρατικότητας, υποδυόταν συνήθως χαρακτήρες στην κορυφή της κοινωνικής ιεραρχίας (βασιλείς, γαιοκτήμονες-τσιφλικάδες, εφοπλιστές, βιομηχάνους, πολιτικούς κλπ). Ο Μάνος Κατράκης συνεργάστηκε με ιερά τέρατα του ελληνικού θεάτρου όπως ο Μυράτ και η Κοτοπούλη κερδίζοντας τον θαυμασμό και των πιο απαιτητικών κριτικών, ενώ μέσω του κινηματογράφου έγινε γνωστός και αγαπητός σε όλους τους Έλληνες. Ο Κατράκης εντάχθηκε στο ΕΑΜ και στο ΚΚΕ κατά τη διάρκεια της Κατοχής, και πολέμησε στην Εθνική Αντίσταση. Η πεισματική άρνησή του να υπογράψει "δήλωση μετανοίας και αποκήρυξης των κομμουνιστικών ιδεών" οδήγησε σε διώξεις, βασανιστήρια και εξορία στη Μακρόνησο και τον Άη Στράτη για σχεδόν επτά χρόνια. Η φιλία του και η κοινή πορεία με συναγωνιστές του, όπως ο Γιάννης Ρίτσος και ο Γιάννης Χοντζέας, τον βοήθησαν να αντιμετωπίσει τις δραματικές αυτές στιγμές. Ταυτόχρονα είχε τη δύναμη να εμψυχώνει όποιον σύντροφό του συναντούσε στη Μακρόνησο και στον Άη Στράτη. Οι μεγάλες αγάπες του Μάνου Κατράκη ήταν, εκτός από το θέατρο και την τέχνη (σκιτσάριζε και έγραφε ποίηση), οι γυναίκες και ο ιππόδρομος. Πολλά έχουν ειπωθεί για αυτά του τα πάθη, ωστόσο το μόνο αναμφισβήτητο είναι το αστείρευτο και φυσικό του ταλέντο, η υπέροχη φωνή του (π.χ. όταν απαγγέλλει το «Άξιον Εστί» του Ελύτη ή το «Πέντε η ώρα που βραδιάζει» από τον Θρήνο για τον Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας του Λόρκα), τα αδιαπραγμάτευτα ιδανικά του.
Δεύτερη φωνή κάνει ο Κώστας Σμοκοβίτης, ο οποίος συμμετέχει στο δίσκο με τη Χαρούλα Αλεξίου, τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου, τον Μάνο Κατράκη, την Αλίκη Βουγιουκλάκη και όλο τον θίασο. ksmog
Η Μάχη της Κρήτης
https://www.youtube.com/watch?v=-eQZ_Mpj6aU
ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΟΝΟΜΑΖΕΤΑΙ ΚΑΤΟΧΗ - ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΑΛΜΠΟΥΜ ΤΟΥ ΜΠΑΜΠΗ ΠΡΑΜΑΤΕΥΤΑΚΗ & ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΑΕΤΟΥΔΑΚΗ : Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ
ΤΡΑΓΟΥΔΑ Ο ΨΑΡΑΝΤΩΝΗΣ ΛΥΡΑ ΠΑΙΖΕΙ Ο ΣΤΡΑΤΟΣ ΣΠΥΡΙΔΑΚΗΣ
Η ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΠΑΓΓΕΛΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΚΑΤΡΑΚΗ
Ο σπουδαίος μουσικοσυνθέτης Γιάννης Μαρκόπουλος γεννήθηκε στις 18 Μαρτίου 1939 στο Ηράκλειο της Κρήτης και πέθανε στις 10 Ιουνίου 2023 στην Αθήνα μετά από σκληρή μάχη με τον καρκίνο.
Η πρώτη του μεγάλη διάκριση έρχεται το 1963 όταν βραβεύεται για την μουσική του στην ταινία "Μικρές Αφροδίτης" του Νίκου Κούνδουρου, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Ακολουθεί η φυγή του στο Λονδίνο λόγω δικτατορίας αλλά το 1969 επιστρέφει. Με την είσοδο της δεκαετίας του ’70, ο Μαρκόπουλος υλοποιεί το μουσικό του όραμα: καταθέτει μουσικά έργα με ενότητα της αισθητικής και της φιλοσοφικής άποψης του συνθέτη ως προς τις θεμελιακές αρχές τους, με το καθένα όμως από αυτά να είναι διαφορετικό. Ιδρύει ένα νέο και ιδιόμορφο ορχηστικό σχήμα, καθιερώνοντας, με τις συνθέσεις του, την ουσία της μουσικής συμβίωσης και τους συσχετισμούς έκφρασης μεταξύ συμφωνικών και τοπικών οργάνων, μέσω του μελωδικού και ρυθμικού του ορίζοντα, των αρμονικών του δομών και των ηχοχρωμάτων της διάφανης ενορχήστρωσής του. Παράλληλα, προτείνει εμφατικά την «Επιστροφή στις Ρίζες», εννοώντας τον «σχεδιασμό του μέλλοντος, με ενδοσκόπηση, μελέτη και πλησίασμα των άφθαρτων πηγών της ζωντανής τέχνης του κόσμου και επιλεγμένες σύγχρονες πληροφορίες τέχνης». Η πρότασή του αυτή παίρνει τις διαστάσεις ενός κινήματος τέχνης.
Τα τραγούδια του, όπως οι Οχτροί, τα Λόγια και τα χρόνια, τα Χίλια μύρια κύματα, η Λένγκω (Ελλάδα), ο Γίγαντας, το Ξαστεριά, το Ζαβαρακατρανεμια, το Καφενείον η Ελλάς, το ο τόπος μας είναι κλειστός, τα Παραπονεμένα λόγια, το Μιλώ για τα παιδιά μου και πολλά άλλα, γίνονται σύμβολα και μύθοι. Το ίδιο άλλωστε συμβαίνει με τα μουσικά του έργα Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Ο Στράτης ο Θαλασσινός ανάμεσα στους Αγάπανθους, Ήλιος ο Πρώτος, Χρονικό, Ιθαγένεια, Οροπέδιο, Θητεία και Μετανάστες – σε ποίηση και στίχους Σολωμού, Σεφέρη, Ελύτη, Κ.Χ. Μύρη, Μιχ. Κατσαρού, Ελευθερίου, Σκούρτη, Θεοδωρίδη αλλά και δικούς του.
Εκτέλεση: Γιώργος Νταλάρας - Βασιλική Λαβίνα (Το 1980 ενώνεται και στη ζωή με την τραγουδίστρια και συνεργάτιδά του Βασιλική Λαβίνα. Γεννιέται η κόρη τους Ελένη).
Από το δισκο "Σεργιάνι στο κοσμο" (1979)
Μαλαματένια λόγια
http://www.youtube.com/watch?v=-s9dofQwRvM
Part of a political concert filmed by the director Nikos Koundouros in 1974 ("Ta tragoudia tis fotias"), just after the end of the dictatorship.
Στίχοι: Μάνος Ελευθερίου Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος
Η πρώτη εκτέλεση (Χαλκιάς - Γαργανουράκης - Τσανακλίδου) είναι από τον κύκλο τραγουδιών των Μαρκόπουλου - Ελευθερίου "Θητεία" που κυκλοφόρησε το 1974
Στο τραγούδι τούτο συνδυάζεται περίτεχνα η πολιτική ιστορία με την ποίηση:
Στο στίχο«Γυρίσανε πολλοί σημαδεμένοι/ απ’ του καιρού την άγρια πληρωμή», ο Ελευθερίου αναφέρεται στους πολιτικούς εξόριστους ή «Και στ’ ανοιχτά του κόσμου τα καμιόνια, θα ξεφορτώνουν στην Καισαριανή» ο στιχουργός φωτογραφίζει τις εκτελέσεις των Γερμανών στη Καισαριανή το 1944.
ΖΑΒΑΡΑΚΑΤΡΑΝΕΜΙΑ
http://www.youtube.com/watch?v=kJtB2KfjPpQ
"Η λέξη έχει θεωρηθεί ότι
περιέχει κρυπτογραφημένα μηνύματα και έχει επιχειρηθεί να ερμηνευθεί με
διάφορους τρόπους και αναγραμματισμούς. Ωστόσο, πιθανότατα δεν έχει ορισμένη
σημασία, καθώς δεν περιλαμβάνεται ανάμεσα στις «χαρτογραφημένες» ελληνικές
λέξεις - έχει ωστόσο ισχυρό συμβολισμό. Γραμμένο από τον Μαρκόπουλο και αποδομένο από τη δωρική φωνή του Ξυλούρη τα
δύσκολα χρόνια της επταετίας, το Zαβαρακατρανέμια εκφράζει την αντίθεση - αντίσταση των δημιουργών στη
λογοκρισία της χούντας." Πηγή: asprilexi.com
"Λυπούμαι γιατί η έναρξη του Αγώνα ματαίωσε το γάμο μας, πάνω από όλα όμως, στέκει το καθήκον για την Πατρίδα.Πειθαρχώντας την φωνή του χρέους τούτου έδωσα σ΄ αυτόν τον λόγο της στρατιωτικής μου τιμής, σε σένα έδωσα τον λόγο μου σαν άντρας και θα είμαι ιερός και απαραβίαστος. Επειδή όμως ο αγώνας μας θα είναι σκληρός και μακροχρόνιος, γι΄αυτό η σκέψη πώς μπορεί σε αυτό τον κόσμο με τις κακίες και τις προκαταλήψεις του για κάθε φτωχοκόριτσο ο χωρισμός να ερμηνευτεί σαν εγκατάλειψη και να σου είναι πιο βαρύ, με κάνει να σου γράψω πως είμαι έτοιμος αν και συ το θέλεις να παντρευτούμε. Αν ζήσω θα ΄σαι γυναίκα μου. Αν πεθάνω θα ΄σαι λεύτερη να κάμεις όπως νομίζεις."
Ο Αυξεντίου, αληθινός άντρας, δεν πάτησε το όρκο του προς την Βασιλού, την παντρεύτηκε κρυφά στις 10 Ιουνίου 1955 στο μοναστήρι Παναγίας Αχειροποιήτου στο Καραβά[1] και ο Ιερέας που τέλεσε το μυστήριο του γάμο τους ήταν ο ΠαπαΣταύρος Παπαγαθαγγέλου παρουσία τεσσάρων κουμπάρων χωρίς άλλους καλεσμένους. Μετά το τέλος του μυστηρίου την αποχαιρετά και φεύγει με τους αντάρτες του για τα βουνά. Μάλιστα σ΄ ένα από τα τελευταία του γράμματα προς την Βασιλού της γράφει: "Μην ανησυχής και ο κοκοβιός σου δεν το έχει να πιαστή έτσι εύκολα-εύκολα. Στην εσχάτην ανάγκη θα αγωνισθώ και θα πεθάνω σαν Έλληνας αλλά ζωντανό δεν θα με πιάσουν."
Και προς τους συναγωνιστές του δήλωνε: "Ακούστε δω, σε ένα αγώνα σαν το δικό μας δεν έχουν θέση τα καπετανάτα και ούτε βγήκαμε στα βουνά για να γίνουμε Χασαμπουλιά, δηλαδή λήσταρχοι με την κακή έννοια, ο στρατιώτης και προπάντων ο αξιωματικός οφείλει να εκτελεί τις διαταγές όσες σκληρές κι αν είναι για τον εαυτό του για μένα σε όποια ομάδα και να πάω το ίδιο κάνει φτάνει να πολεμήσω." Στο δε Ηγούμενο του Μαχαιρά Ειρηναίο δήλωνε "Καλόγερε θα σου κάμω Κούγκι το Μοναστήρι σου"
Η συνέχεια νομίζω είναι γνωστή σε όλους. [Α],[Β]. Στο Βρεττανικό Μουσείο Πολέμου υπάρχει ολόκληρη έκθεση για τη μάχη στο Μαχαιρά.
Τραγούδια Αφιερωμένα στον Αυξεντίου: Εις του Μαχαιρά τα όρη, Ο Αντάρτης, Ένας αητός, Ζήδρο μου, Ένας λαός ορκίζεται, Αποχαιρετισμός, Γρηγόρη Αυξεντίου, Ξύπνα Γληόρη, Αφήνω γειά,
Βασισμένο σε παλαιότερο τραγούδι του 1940 που στίχους μετέτρεψε ο Γιάγκος Σουρουλλάς (Αείμνηστος Δάσκαλος Βυζαντινής Μουσικής και Δήμαρχος Λύσης)
Εκτέλεση: Θεόδωρος Βασιλικός
Τραγούδι σε πλ. β' με διατονικό οξύ τετράχορδο (μακάμ χιτζάζ), σε καθαρό ψαλτικό ύφος
Στο Γρηγόρη Αυξεντίου https://www.youtube.com/watch?v=LAMutN7v3MA Εκτέλεση από τη χορωδία και ορχήστρα του Δημοτικού Σχολείου Αγίας Βαρβάρας Λευκωσίας. Διεύθυνση: Στέλλα Στυλιανού Διασκευή του παραδοσιακού τραγουδιού "Τούτο το μήνα" (Μαύρα μου μάτια) σε μουσική: Κώστας Βερδινάκης
Υπάρχει και μία ταινία βασισμένη
στον γάμο του Γρηγόρη Αυξεντίου, με την Βασιλική Παναγή, με τίτλο «Ο μυστικός γάμος». Είναι η δεύτερη από τρεις αυτόνομες ιστορίες
σε μια σπονδυλωτή ταινία με κεντρικό τίτλο «Το κανόνι και τ’ αηδόνι» του 1968, γραμμένη από τον Ιάκωβο Καμπανέλλη και δραματοποιημένη λυρικά από τον ίδιο και τον αδερφό του Γιώργο
Καμπανέλλη. Πρωταγωνιστούν οι Νίκη Τριανταφυλλίδη και
Γιώργος Τζώρτζης. Σε μουσική του υπέροχου Νίκου Μαμαγκάκη. Στη
φωτογραφία, ο εξαίρετος Νίκος Καβουκίδης.
Όπως γράφει ο Ρίτσος το ποίημα: ΑΦΙΕΡΩΝΕΤΑΙ στον Ήρωα και Άγιο ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΥΞΕΝΤΙΟΥ. Στους Μεγάλους Νεκρούς Ποιητές και Διδασκάλους του Έθνους, ΔΙΟΝΥΣΙΟ ΣΟΛΩΜΟ, ΑΝΔΡΕΑ ΚΑΛΒΟ, ΚΩΣΤΗ ΠΑΛΑΜΑ, ΑΓΓΕΛΟ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟ Και Σ' όλους τους Γνωστούς και Άγνωστους Μάρτυρες των Ελληνικών και Παγκόσμιων Αγώνων.
"Ίσως να μπορούσα να γλυτώσω. Ίσως μπορούσα ν΄ αντέξω την καταφρονιά ή τη συγγνώμη ή και τη λησμονία των άλλων. Όμως εγώ θα μπορούσα να λησμονήσω το φως που ονειρευτήκαμε μαζί; Εκείνο το μέγα καρδιοκτύπι της Σημαίας μας;..." Αποχαιρετισμος Γ. Ριτσος. 1957
"Εκείνο το ΟΧΙ δεν το επανέλαβε η ηχώ, ήταν πολύ βαρύ για να το μεταφέρει..." Κώστας Μόντης
"Η ποίηση του Λιπέρτη είναι γραμμένη κυρίως στην κυπριακή διάλεκτο και εντάσσεται στο χώρο της ηθογραφικής παραγωγής με έμφαση στην εξιδανίκευση της αγροτικής επαρχιακής ζωής. Τιμήθηκε με το γαλλικό τίτλο Officier d’ Academie. Το έργο του στο κυπριακό ιδίωμα, επηρέασε τη λαϊκή ποίηση του τόπου και στάθηκε η αιτία της δημιουργίας μιας ολόκληρης γενιάς ποιητών που έγραψαν στην κυπριακή διάλεκτο, όπως ο Παύλος Λιασίδης, ο Αντώνης Κλόκκαρης, ο Κώστας Μαρκίδης, ο Κώστας Μόντης κ.ά. Γεννήθηκε το 1866 στη Λάρνακα και πέθανε στη Λευκωσία το 1937. Άφησε τη μικρή περιουσία του [800 λίρες], στα ορφανά της Κύπρου."
Βούττημαν ήλιου
https://www.youtube.com/watch?v=HfNBEtRTF5A
Ποίηση: Δημήτρης Λιπέρτης
Στο πιάνο Σάββας Σάββα - Απαγγελία: Κώστας Χαραλαπίδης
Από το δίσκο " ΦΩΝΕΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ"
Συγγραφέας πολυγραφότατος, βαθιά προβληματιζόμενος για το παρόν και το μέλλον της ιδιαίτερής του πατρίδας, Κύπρος. Πολλά από τα έργα του αναφέρονται στον αγώνα των Κυπρίων για Απελευθέρωση από τον Αγγλικό ζυγό και την Ένωση με την Ελλάδα, την πορεία της νήσου μετά την ανεξαρτησία, με σημαντικό σταθμό την Τουρκική Εισβολή και την έκτοτε κατοχή του 1/3 του νησιού. Μερικά από τα γνωστότερά του έργα είναι το Γράμμα στη Μητέρα, Στιγμές, μία νουβέλα για τον απελευθερωτικό αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α. (1955-59), ο Αφέντης Μπατίστας, ένα ιστορικοαυτοβιογραφικό μυθιστόρημα το οποίο κέρδισε το πρώτο βραβείο μυθιστορήματος στην Εθνική Εταιρεία Ελλήνων Συγγραφέων κ.ά. Πολλά από τα έργα του έχουν μεταφρασθεί στα Αγγλικά, Γαλλικά, Γερμανικά, Ιταλικά, Ολλανδικά, Σουηδικά, Ρωσικά και σε άλλες γλώσσες. Το 1980 τιμήθηκε με τον τίτλο του «δαφνοστεφούς ποιητή» (Poet Laureate) από την Παγκόσμια Ακαδημία Τεχνών και Πολιτισμού. Ενώ το 1984 προτάθηκε και για το βραβείο Νόμπελ. Ο μουσικοσυνθέτης Μάριος Τόκας, προσωπικός φίλος του ποιητή, μελοποίησε μερικά από τα έργα του αναφερόμενα στην τουρκική εισβολή. Ενώ με απόφαση του Υπουργείου Παιδείας το έτος 2014 ανακηρύχθηκε ως έτος Κώστα Μόντη.
