Ο Χρόνης (Πολυχρόνης) Αηδονίδης γεννήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 1928, στην Καρωτή Έβρου. Υπήρξε από τους σπουδαιότερους ερμηνευτές δημοτικών και θρακιώτικων τραγουδιών. Στο χωριό του, στην Καρωτή, πέρασε τα παιδικά και
εφηβικά του χρόνια κι εκεί έμαθε τα πρώτα του τραγούδια και μυήθηκε
στον κόσμο της παραδοσιακής μουσικής, πρώτα από τη μητέρα του, που
γνώριζε τα περισσότερα τραγούδια της Θράκης κι έπειτα απ' τους πλανόδιους μουσικούς. Μαθητής ακόμα, διδάσκεται βυζαντινή μουσική, από τον ιερέα πατέρα του και μετά από τον δάσκαλο Μιχάλη Κεφαλοκόπτη και ολοκλήρωσε αργότερα τις σπουδές του στη βυζαντινή μουσική, στην Αθήνα, στο Ελληνικό Ωδείο, κοντά στον Θεόδωρο Χατζηθεοδώρου. Αργότερα διορίστηκε ως κοινοτικός δάσκαλος σε ένα χωριό της βουλγαρικής μεθορίου, τα Πετρωτά. Το 1950 βρίσκεται στην Αθήνα και δουλεύει στο Σισμανόγλειο Νοσοκομείο ως λογιστής. Το 1953 γνώρισε τον λαογράφο Πολύδωρο Παπαχριστοδούλου,
ο οποίος του πρότεινε να συμμετέχει στην εκπομπή του «Θρακικοί
Αντίλαλοι», στο κρατικό ραδιόφωνο και να βοηθήσει στην διάσωση και την διάδωση των Θρακιώτικων τραγουδιών. Αργότερα συμμετέχει και στη χορωδία του Σίμωνα Καρά, ενώ από το 1957, αναλαμβάνει τακτική εβδομαδιαία εκπομπή στο ραδιόφωνο,
προβάλλοντας περισσότερο το μουσικό θησαυρό της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Θράκης. Έλαβε μέρος σε εκατοντάδες εκδηλώσεις τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό έχοντας πλούσια δισκογραφία, με πολλά από τα ωραιότερα τραγούδια της Θράκης, της Μικράς Ασίας και του Ευξείνου Πόντου.
Ο Χρόνης Αηδονίδης πέθανε στις 23 Οκτωβρίου 2023.
Μαύρο μου χελιδόνι
https://www.youtube.com/watch?v=Vwxxjn4hhZ8
Παραδοσιακό τραγούδι της ξενιτιάς από τo Μπογιαλίκι Ανατολικής Ρωμυλίας.
Πρόκειται για ένα καθιστικό σκοπό (Σουμπέτι λέγεται στη Θρακιώτικη
διάλεκτο), το οποίο ερμηνεύει με μοναδικό τρόπο ο μεγάλος Χρόνης
Αηδονίδης. Περιλαμβάνεται στον δίσκο: "Από τη Θράκη του Ορφέα και του Διονύσου - Χοροί και τραγούδια της Ανατολικής Ρωμυλίας".
Στο
βίντεο παρουσιάζονταοι εικόνες από τις χαμένες πατρίδες του Ελληνισμού
(Μικρά Ασία, Πόντο, Ανατολική Θράκη, Ανατολική Ρωμυλία).
Φίλοι μ' καλωσορίσατε
https://www.youtube.com/watch?v=DggbM2roh58
Στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας του 2004, ο Χρόνης Αηδονίδης καλωσόρισε τους ξένους φίλους μας, στην τελετή λήξης, τραγουδώντας, το καθιστικό: "Φίλοι μ' καλωσορίσατε".
Με την ονομασία «Σεπτεμβριανά» έμεινε στην ιστορία το οργανωμένο πογκρόμ της νύκτας της 6ης προς 7η Σεπτεμβρίου 1955 στην Κωνσταντινούπολη. Ο τουρκικός όχλος καθοδηγούμενος προκάλεσε βίαια επεισόδια κατά των περιουσιών των Ελλήνων κατοίκων της Πόλης, λεηλατώντας και πυρπολώντας ελληνικά καταστήματα, σπίτια,
σχολεία και βεβηλώνοντας εκκλησίες ακόμα και νεκροταφεία δημιουργώντας
τρομοκρατία και ανασφάλεια για τις υφιστάμενες μειονότητες. Για την έξαψη του μίσους διεδραμάτισε η εφ. Χουρριέτ που με πύρηνα άρθρα της κατηγορούσε τους Κυπρίους που αγωνίζοντο για την Ελευθερία και η βομβιστική επίθεση στο πατρικό σπίτι του Μουσταφά Κεμάλ στην Θεσσαλονίκη, η οποία όμως αποδείχτηκε στην συνέχεια ότι ήταν σκηνοθετημένη προβοκάτσια από την ίδια τη τουρκική κυβέρνηση.
Το σχέδιο είχε αρτιότατα οργανωθεί, αφού μέρες ή και εβδομάδες πριν
στρατολογήθηκαν άτομα από την Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη – εκτός
των Κωνσταντινουπολιτών Τούρκων, μεταφέρθηκαν με σιδηροδρόμους, ταξί,
λεωφορεία και πλοία, εφοδιάστηκαν με ρόπαλα, αξίνες, λοστούς, βενζίνη,
δυναμίτιδα, ενώ παρεσχέθη στους επίδοξους ταραχοποιούς τροφή και
κατάλυμα για μία ή δύο ημέρες. Ακόμη συντάχθηκαν οι κατάλογοι των
επικείμενων στόχων σε κάθε συνοικία και σημαδεύτηκαν την κατάλληλη
στιγμή τα ελληνικά κτήρια. Τέλος, εκπαιδεύτηκαν οι αστυνομικοί και
στρατιώτες με πολιτικά που θα ελάμβαναν μέρος στη λεηλασία και θα
κατηύθυναν το πλήθος, ενώ αργότερα θα έπαιζαν τον ρόλο των ειρηνοποιών. Ο τρόπος δράσης παραπέμπει σαφώς στην "Νύχτα των Κρυστάλλων" όταν οι Ναζί το 1938 ξεκίνησαν ένα πανεθνικό πογκρόμ εναντίον των Εβραίων. Τα «Σεπτεμβριανά» αποτελούν ένα μικρό μέρος ενός μακρύ καταλόγου διώξεων
κατά αλλοθρήσκων μειονοτήτων, οι οποίοι μπορεί να ξεκίνησαν περί τα τέλη της
Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, πλην όμως εντάθηκαν από την εποχή των
Νεοτούρκων και ύστερα.
Η αντίδραση της Ελληνικής Κυβερνήσεως στα γεγονότα της 6ης– 7ης Σεπτεμβρίου 1955 υπήρξε από χλιαρή έως ανύπαρκτη. Η δε Τουρκική Κυβέρνηση έρριξε την ευθύνη στους Τούρκους Κομμουνιστές. Ουσιαστικά το Βυζαντινό κατάλοιπο της Πόλης έπαψε να υφίσταται μετά και την υποχρεωτική απέλαση τους το 1962.
"Οι ρεματιές
βούιζαν στο χωριό από το τραγούδι μου. Βγαίναμε στα χωράφια και κουβαλάγαμε τις
σταφίδες κι εγώ τραγουδούσα από το πρωί μέχρι το βράδυ. Τότε, σε αυτά τα μέρη
υπήρχε εκείνη η απόλυτη ησυχία και ακουγόταν η φωνή μου χιλιόμετρα μακριά.
Αυτή, λοιπόν, ήταν η τρέλα μου από μικρό παιδί, το τραγούδι. Από τότε που
ήμουν πέντε έχω την εικόνα του πατέρα μου που με είχε στα γόνατά του και μου
μάθαινε τα δημοτικά τραγούδια. Μου μάθαινε τα κλέφτικα, τα τραγούδια του
τραπεζιού, όπως τα λέγαμε εμείς. Αργότερα, τα ηχογράφησα σε έναν δίσκο
αφιερωμένο σε αυτόν. Αν και οι γονείς μου ήταν γεωργοί, άνθρωποι των κτημάτων,
είχαν ανοιχτό μυαλό. Ο πατέρας μου δεν έφερε ποτέ αντίρρηση στο να ακολουθήσω
αυτό το επάγγελμα. Το μόνο που μου είχε πει, θυμάμαι, ήταν να μην τον ατιμάσω.
Και οι δύο μου γονείς είχαν πολύ καλή φωνή και ο αδελφός της μητέρας μου ήταν
δεξιός ψάλτης στο χωριό. Έτσι, από πολύ μικρή είχα τους ψαλμούς στο αίμα μου. Ο
ψαλμός, άλλωστε, είναι πολύ κοντά στο δημοτικό τραγούδι. Οι ρίζες μου είναι
δημοτικές, άσχετα αν αργότερα τραγούδησα πολλά λαϊκά και ρεμπέτικα. Είχα
μια θεία που ήταν πολύ καλή φίλη της μητέρας του Μπάμπη Μπακάλη, ενός από τους
μεγαλύτερους λαϊκούς συνθέτες. Στην τελευταία τάξη του γυμνασίου, το 1963,
ήρθα, λοιπόν, στην Αθήνα, με σκοπό να δοκιμάσω την τύχη μου στο τραγούδι και,
αν δεν τα κατάφερνα, το σχέδιο ήταν να γίνω φιλόλογος. Στην Columbia πήγα
φορώντας τη σχολική μου ποδιά. Στην αρχή με άκουσε ο Μπακάλης και μετά με
έστειλε στον διευθυντή της εταιρείας, τον Τάκη Λαμπρόπουλο. Για να μην τα
πολυλογώ, με ενέκριναν κι έτσι υπέγραψα το πρώτο μου συμβόλαιο. Δυστυχώς, ήταν
επταετές. Και λέω δυστυχώς, διότι μέχρι να τελειώσει αυτό το συμβόλαιο ήμουν
δέσμια, χωρίς δικαιώματα και χωρίς ποσοστά. Πού να τα ξέρω αυτά εγώ, μικρό
κορίτσι, όταν έβαζα την υπογραφή μου. Βέβαια, στην Columbia ήταν που είπα τις
πολύ μεγάλες επιτυχίες με τον Τσιτσάνη, τον Χιώτη, τον Πλέσσα, τον Πάνου και
άλλους. Κανονικά, το επώνυμό μου ήταν Λαμπροπούλου. Το έκανα Λαμπράκη μετά
την παρότρυνση του Μπακάλη. Μου είχε πει: «Άλλαξέ το καλύτερα, διότι θα πας
στον Λαμπρόπουλο και θα νομίζουν ότι έχεις την εύνοιά του λόγω ονόματος». Ο Λαμπρόπουλος με έστειλε σε πολλούς συνθέτες. Ο πρώτος ήταν ο Νίκος Δαλέζιος,
ο οποίος μου έδωσε το ζεϊμπέκικο «Ανάθεμά σε, βρε ζωή». Ο δεύτερος ήταν ο
Απόστολος Καλδάρας, που μου έδωσε το τραγούδι «Στου κάτω κόσμου τα σκαλιά» και
με αυτό το κομμάτι βγήκα από την ανωνυμία. Ήταν τέλη του '65, αρχές του '66.
Κάποια στιγμή με έστειλε και σε ένα μαγαζί στις Τζιτζιφιές -τότε, όλα τα καλά
λαϊκά μαγαζιά ήταν εκεί-, όπου εμφανιζόταν ο Πάνος Γαβαλάς. Με ρωτάει ο Γαβαλάς
«ποιο τραγούδι θες να πεις;» κι εγώ του απάντησα τα «Ξένα Χέρια». Κάπου εκεί
ήταν, λοιπόν, που τελείωσε για μένα το όνειρο της καθηγήτριας Φιλολογίας.
Φυσικά, ποτέ δεν έπαψε να μου αρέσει το διάβασμα."
"Μια μέρα έρχεται ο
Λαμπρόπουλος και μου λέει: «Θα πας στην οδό Αχαρνών 1 να συναντήσεις τον
Τσιτσάνη, που θέλει να σε γνωρίσει». Πάω, λοιπόν, και του χτυπάω το κουδούνι
πολύ κομπλαρισμένη. Μου ανοίγει και με πηγαίνει σε ένα δωματιάκι που είχε
διαμορφώσει σαν στούντιο, παίρνει το μπουζούκι και μου λέει: «Πάμε ένα
τραγουδάκι;». Ήταν το «Δεν ρωτώ ποια είσαι». Το είπαμε, το ξαναείπαμε και μέσα
σε δέκα μέρες κυκλοφόρησε σε δισκάκι και έγινε η πιο μεγάλη επιτυχία. Από τότε
ο Τσιτσάνης για επτά ολόκληρα χρόνια έγραφε τραγούδια πάνω στη φωνή μου. Πρέπει
να έχω πει τουλάχιστον 25 τραγούδια του. Δεν ήθελε να τον φωνάζω κύριο
Τσιτσάνη αλλά Τσίλια, όπως τον έλεγαν και οι φίλοι του. Κι εμένα δεν με φώναζε
ποτέ με το όνομά μου. Με έλεγε νινί."
Στου κάτω κόσμου τα σκαλιά
https://www.youtube.com/watch?v=Fu_xtNEVnDk
Στίχοι: Ουρανία Λιανδράκη
Μουσική: Απόστολος Καλδάρας
Εκτέλεση: Χαρούλα Λαμπράκη
"Αν με
ρωτήσει κάποιος ποιο τραγούδι υπήρξε σταθμός στη καριέρα μου, θα δυσκολευτώ να
απαντήσω, διότι όλα έπαιξαν εξίσου σημαντικό ρόλο, κάθε συνθέτης που μου
εμπιστευόταν το τραγούδι του ήταν σταθμός. Παρ' όλα αυτά, νομίζω ότι το «Στου
κάτω κόσμου τα σκαλιά» του Καλδάρα υπήρξε καθοριστικό, γιατί με αυτό άρχισε να
με γνωρίζει ο κόσμος. Πολλοί, επίσης, μπερδεύονται και νομίζουν ότι πρόκειται
για ερωτικό τραγούδι. Θυμάμαι, όταν είχα πάει να το κάνω πρόβα, παρατήρησα στο
δωμάτιο τη φωτογραφία ενός παιδιού, ενός κοριτσιού συγκεκριμένα, και δίπλα
ακουμπισμένα λίγα λουλούδια και ένα καντηλάκι. Στην αρχή δεν έδωσα σημασία,
αλλά έπειτα, όταν ο Καλδάρας άρχισε να παίζει το τραγούδι στην κιθάρα, άρχισε
να κλαίει γιατί το είχε γράψει για το παιδί του που έχασε. Οι στίχοι λένε: «Αν
υπάρχουνε αγάπες και στην άλλη τη ζωή, η δική μου η αγάπη θα είσαι πάλι μόνο
εσύ. Μες στου Άδη τα σκοτάδια σαν ακούσεις στεναγμό, μην τρομάξεις αγαπούλα, θα
είμαι εγώ να σε ζητώ». Θα έλεγα, λοιπόν, πως ναι, με έχει στιγματίσει αυτό το
τραγούδι. Όταν κάποια στιγμή σταματήσω να τραγουδάω θα έχω να λέω ότι
κέρδισα πάρα πολλά από αυτήν τη δουλειά, ότι γνώρισα πολλούς ανθρώπους και
πολλά μέρη."
Σεφαρδίτες, Σεφαραδίτες, Σεφάρδοι ή Σεφαρντείμ (στα Εβαϊκά) αποκαλούνται τα μέλη της εβραϊκής υποομάδας, η οποία προσδιορίζεται σε αντιδιαστολή με τους Ασκεναζίτες (Ασκεναζείμ) γερμανοεβραίους ή/και τους Μιζραχίτες (Μιζραχείμ) βορειοαφρικανικής και μεσανατολικής προέλευσης Εβραίους.
Σεφαραδίτες ονομάζονται οι Εβραίοι που κατάγονται από την Ιβηρική Χερσόνησο, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που εκδιώχτηκαν από την Ισπανία κατόπιν εντολής των Καθολικών μοναρχών Φερδινάνδου και Ισαβέλλας το 1492 και από την Πορτογαλία κατόπιν εντολής του Βασιλιά Μανιουέλ το 1497 αλλά και από την Σικελία και την Απουλία της Ιταλίας. Οι Οθωμανικές Αρχές θα τους δεχτούν και θα τους τοποθετήσουν (κυρίως στη Θεσσαλονίκη) και σε άλλα μέρη των Βαλκανίων τον 15ο αιώνα μετά από το διωγμό τους. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία
ακολουθεί εκείνη την περίοδο μια ιδιαίτερα φιλοεβραϊκή πολιτική και
παροτρύνει την εγκατάσταση τους αποβλέποντας με αυτόν τον τρόπο στην τόνωση του εμπορίου, που τόσο καλά ήξεραν οι Εβραίοι αλλά και για να ελέγχουν και να κατασκοπεύουν την περιοχή.
Σεφαρδίτες στα εβραϊκά σημαίνει «Ισπανοί» ή «Ιβήριοι» οι άνθρωποι αυτοί μιλούσαν τη Λατίνο, μια διάλεκτο Καστιλλιάνικων ισπανικών με πολλά εβραϊκά στοιχεία η οποία έχει διασωθεί μέσα από τα τραγούδια τους.
Περισσότερες πληροφορίες ειδικά για την ιδιοσυγκρασία και την ιστορία των
Εβραίων στο βιβλίο του Κων. Πλεύρη "Ας Μιλήσουμε για Εβραίους"
Morenica
https://www.youtube.com/watch?v=RmiCcpBpJFw Σαβίνα Γιαννάτου and Primavera en Salonico
"H Σαβίνα Γιανάτου, σ ένα παραδοσιακό σεφαραδίτικο τραγούδι, ισπανοεβρέικο για όσους δεν γνωρίζουν. ''Morenica"" Μελαχροινούλα, θα ακούσετε μέσα στο τραγούδι, το οποίο είναι ισπανόφωνο, είναι η γλώσσα που κράτησαν οι Εβραίοι της Ισπανίας όταν εκδιώχθηκαν επι εποχής Φερδινάνδου και Ισαββέλας και ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη, τη λέξη μαυρομάτα μου, χρησιμοποιούσαν και κάποιες ελληνικές λέξεις μέσα στα τραγούδια τους." Αρετή Τάχου
Νάνι νάνι
https://www.youtube.com/watch?v=QPSlpQTQQmg
Σαβίνα Γιαννάτου & Primavera En Salonico
Η Ανδριάνα Μπάμπαλη γεννήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 1976 στην Αθήνα. Σπούδασε Οικονομικά και Μουσική, και αποφάσισε να ακολουθήσει την τέχνη. Μπήκε στο χώρο κάνοντας φωνητικά και παίζοντας κρουστά, στο συγκρότημα του Νίκου Πορτοκάλογλου το 1998. Το 2001 ηχογραφήσε το πρώτο της τραγούδι, το "Δεν Ειν΄Αργά" στο Soundtrack της ταινίας Μπραζιλέρο, καθώς και το πρώτο της προσωπικό άλμπουμ "Και η Γη γυρίζει". Δύο χρόνια αργότερα τραγουδάει το "Γίνε Κομμάτια" μαζί με το Νίκο Πορτοκάλογλου, ανεβαίνοντας στα charts στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη. Το 2004, η Ανδριάνα είναι υποψήφια στα Βραβεία «Αρίων» για «Καλύτερο Πρωτοεμφανιζόμενο Καλλιτέχνη» και «Καλύτερη Γυναίκα Ποπ Τραγουδίστρια». Την ίδια χρονιά συμμετέχει στο άλμπουμ του Στέφανου Κορκολή "Ανεμόπτερο", τραγουδώντας το ομότιτλο τραγούδι του δίσκου, όπως και στο "Τι χρονιά κι αυτή" του Κώστα Λειβαδά τραγουδώντας μαζί του το «Μια μέρα έμεινε ακόμα». Το χειμώνα του 2004-05 εμφανίζεται στο πλευρό του Γιώργου Νταλάρα και συνεργάζεται μαζί του στο studio, για μια συμμετοχή στον δίσκο "Δάκρυ στο γυαλί" της Εστουδιαντίνας Νέας Ιωνίας. Το Μάϊο του 2005 βγάζει το δεύτερό της προσωπικό άλμπουμ "Μην πεις ποτέ". Τον Ιούνιο του 2007 κυκλοφορεί το τρίτο της άλμπουμ με τίτλο "Δες Καθαρά". Το Μάϊο του 2009 κυκλοφορεί το τέταρτό της άλμπουμ με τίτλο The Rose Tattoo, μια συλλογή από διεθνείς και Ελληνικές επιτυχίες των δεκαετιών του '50 και του '60, διασκευασμένα από το Μίνο Μάτσα. Τον Οκτώβρη του 2010, κυκλοφορεί το πέμπτο της άλμπουμ με τίτλο "Ο Τζον Τζον Ζει". Τέλος το τραγούδι "Είσαι εσύ ο άνθρωπός μου" (Πρώτη εκτέλεση Σωτηρία Μπέλλου, 1950) έχει χρησημοποιηθεί στην δημοφιλή σειρά της Victoria Hislop "Το Νησί".
